Sözlük
Tüm terimler →- AderansBeton ve donatı çeliği arasındaki kayma direnci; kenetlenme boyunu belirler.
- Aderans GerilmesiDonatı çubuğu yüzeyi boyunca birim alana düşen, çeliği çevreleyen betona aktarılan kayma gerilmesi.
- Asal GerilmeBir noktadaki gerilme durumunun, kayma gerilmesinin sıfıra düştüğü özel eksen takımında ifade edilen, o noktadaki en büyük ve en küçük normal gerilme değerleri.
- Askı DonatısıBir yükün, taşıyıcı elemanın üst lifi yerine gövdesinin alt/iç bölgesinden dolaylı olarak aktarıldığı bağlantılarda, bu yükü yukarıya, elemanın basınç bölgesine 'asarak' taşıyan özel dikey donatı.
- Aşırı Sönümlü SistemSönüm oranı kritik sönümün üzerinde (ξ>1) olan, serbest bırakıldığında hiç salınmadan ancak kritik sönümlü duruma göre daha yavaş bir şekilde denge konumuna dönen sistem türü.
- Atalet KuvvetiBir kütlenin ivmelenmesine karşı gösterdiği, kütle ile ivmenin çarpımına eşit ve ivmeye ters yönde etkiyen sanal kuvvet; D'Alembert Prensibi'nin temelini oluşturur.
- Atalet MomentiBir kesitin alanının, tarafsız eksene göre dağılımını niteleyen; eğilme rijitliği ve dayanımını doğrudan belirleyen geometrik özellik.
- Atalet YarıçapıBir kesitin atalet momentinin, kesit alanına oranının kareköküyle bulunan; kesitin kütlesinin (alanının) belirli bir eksen etrafında ne kadar 'dağınık' konumlandığını ifade eden geometrik büyüklük.
- Ayarlı Kütle SönümleyiciBinanın üst katlarına yerleştirilen, yayvan/sönümlü bağlantılarla asılan ve binanın kendi doğal titreşim periyoduna 'ayarlanmış' büyük bir kütlenin, ters fazda hareket ederek titreşimi azaltması cihazı.
- Az Sönümlü SistemSönüm oranı kritik sönümün altında (ξ<1) olan, serbest bırakıldığında giderek azalan genlikte salınarak (titreşerek) denge konumuna dönen sistem türü; gerçek binaların tamamına yakını bu kategoridedir.
- Bağ Kirişiİki ayrı perde duvar parçasını (genellikle pencere/kapı boşlukları üzerinden) birbirine bağlayarak, aralarında eksenel kuvvet ve moment aktarımı sağlayıp perdeleri ortak bir sistem gibi çalıştıran kısa, yüksek kesme etkisine maruz kiriş.
- Basınç DonatısıKesitin basınç bölgesine yerleştirilerek beton ile birlikte basınç kuvveti taşıyan donatı.
- Basınç ElemanıEksenel basınç kuvveti taşıyan, burkulma tehlikesi taşıma kapasitesini sınırlayan yapısal eleman (kolon, çapraz).
- Basınç GerilmesiBir kesiti sıkıştırmaya, boyunu kısaltmaya çalışan, kesit alanına birim başına düşen basınç kuvveti.
- Bindirme Boyuİki donatı çubuğunun kuvvet aktarımını beton üzerinden sağlayabilmesi için üst üste bindirilmesi gereken minimum boy.
- Blok KesmeBulonlu veya kaynaklı bir birleşimin çevresindeki malzeme bloğunun kesme ve çekme etkilerinin birlikte oluşturduğu kırılma biçimi.
- Brüt Kesit AlanıBir yapı elemanının hiçbir boşluk veya kesinti olmadan tam geometrik alanı; genellikle akma dayanımı kontrolünde esas alınır.
- BulonÇelik yapı elemanlarını sıkma kuvvetiyle veya kesme/ezilme yoluyla birbirine bağlayan, sökülüp takılabilen yüksek dayanımlı bağlantı elemanı; günlük dilde 'cıvata' olarak da anılır.
- Burkulmaİnce cidarlı veya narin bir elemanın basınç altında, malzeme dayanımına ulaşmadan ani bir yana sapma ile stabilitesini kaybetmesi.
- Burkulma BoyuBir basınç elemanının mesnet ve bağlantı koşullarını hesaba katarak burkulma hesabında kullanılan eşdeğer eleman boyu.
- Burkulma DayanımıBir basınç elemanının, burkulma yoluyla stabilite kaybetmeden taşıyabildiği maksimum eksenel yük.
- Burkulma Yüküİdeal, kusursuz bir basınç elemanının teorik olarak stabilitesini kaybettiği, elemanın rijitliği ve etkin boyuna bağlı kritik eksenel yük.
- BurulmaBir elemanın ekseni etrafında dönme eğilimi yaratan, kesitte kayma gerilmesi doğuran dış moment etkisi.
- Burulma RijitliğiBir yapı elemanının veya sistemin uygulanan birim burulma momentine karşı gösterdiği açısal dönme direncini ifade eden rijitlik büyüklüğü.
- Coulomb SönümüEnerji kaybının, hıza bağlı viskoz direnç yerine, hareket yönüne ters yönde etkiyen sabit büyüklükte bir kuru sürtünme kuvvetinden kaynaklandığı sönüm türü.
- Çatlak GenişliğiServis yükleri altında çekme bölgesinde oluşan çatlakların, dürabilite ve görünüm açısından sınırlandırılan genişliği.
- Çatlama MomentiBetonarme bir kesitin çekme bölgesindeki gerilmenin, betonun çekme dayanımına ulaştığı ve kesitte ilk çatlağın oluştuğu eğilme momenti eşiği.
- Çatlamış Kesit RijitliğiBetonarme bir kesitte, çekme bölgesindeki beton çatladıktan sonra yalnızca basınç bölgesi betonunun ve donatının katkı sağladığı, brüt (çatlamamış) kesit rijitliğinden belirgin biçimde düşük olan teorik rijitlik değeri.
- Çekme DonatısıKesitin çekme bölgesinde, betonun taşıyamadığı çekme kuvvetlerini karşılamak üzere yerleştirilen donatı.
- Çekme ElemanıAğırlıklı olarak eksenel çekme kuvveti taşıyan, burkulma tehlikesi taşımayan yapısal eleman (çapraz, askı çubuğu, kablo).
- Çekme GerilmesiBir kesiti uzatmaya, koparmaya çalışan, kesit alanına birim başına düşen çekme kuvveti.
- ÇirozBetonarme kolon veya kiriş kesitlerinde, ana etriye çevresindeki ara boyuna donatıları sarıp uçları 135 derece kanca ile bağlayarak sargı etkisini artıran ek enine donatı elemanı.
- Çubuk ElemanBoyu, kesit boyutlarına kıyasla çok daha büyük olan, yapı statiğinde tek boyutlu (eksenel) davranışla idealize edilen temel taşıyıcı eleman modeli.
- Darbe YüküBir cismin başka bir yapı elemanına ani ve kısa süreli çarpması sonucu oluşan, statik ağırlığından çok daha büyük etkiler yaratabilen dinamik yük türü.
- Denge DenklemleriBir yapının veya kesitinin hareketsiz kalabilmesi için sağlanması gereken, kuvvet ve moment toplamlarının sıfır olması şartını ifade eden temel denklemler.
- DeplasmanBir yapı noktasının, yük etkisi altında ilk konumuna göre yaptığı yer değiştirme; yapısal analizin temel çıktılarından biri.
- Derin KirişAçıklığa oranla kesit yüksekliği çok büyük olan, klasik düz-kesit eğilme teorisinin geçerli olmadığı, yükün mesnede kafes kiriş analojisiyle doğrudan bir basınç çubuğu üzerinden aktarıldığı kiriş türü.
- Devrilme MomentiYatay yüklerin (deprem, rüzgar) bina yüksekliği boyunca oluşturduğu, binayı temel seviyesinde devirmeye/yatırmaya çalışan, taban seviyesindeki toplam eğilme momenti.
- Dış Cephe YüküCephe sistemi elemanlarının kendi ağırlığından, üzerlerine etkiyen rüzgar basıncından ve sıcaklık etkisinden kaynaklanan, taşıyıcı sisteme aktarılması gereken yükler.
- DışmerkezlikBir kattaki kütle merkezi ile rijitlik merkezi arasındaki, yatay yük altında burulma etkisi doğuran mesafe.
- Diferansiyel KısalmaBir binadaki farklı düşey elemanların (kolon, çekirdek), farklı gerilme düzeyleri ve malzeme özellikleri nedeniyle sünme ve rötre kaynaklı kısalmayı farklı miktarlarda yaşaması sonucu oluşan kot farkı.
- Dinamik Büyütme FaktörüBir yapının dinamik yük altındaki tepkisinin (deplasman, ivme), aynı yükün statik olarak uygulanması durumundaki tepkiye oranı.
- Donatı AralığıYan yana yerleştirilen donatı çubukları arasındaki, betonun sıkışabilmesi için gereken minimum ve çatlak kontrolü için gereken maksimum mesafe.
- Donatı DemetiYüksek donatı yoğunluğu gereken kesitlerde, birden fazla boyuna donatı çubuğunun birbirine bitişik hâlde bir grup olarak yerleştirilmesiyle oluşan donatı düzenlemesi.
- Donatı DetaylandırmaHesapla belirlenen donatı miktarının, elemanın her noktasında yerleşim, aralık, kenetlenme ve bindirme kurallarına uygun şekilde çizime dönüştürülmesi süreci.
- Donatı OranıDonatı kesit alanının, betonarme elemanın etkin beton kesit alanına oranı; kesitin davranış tipini belirleyen temel parametre.
- Düğüm NoktasıYapısal analiz modelinde çubuk, kiriş veya kabuk elemanlarının birbirine bağlandığı, konumu ve serbestlik dereceleri (deplasman ve dönmeleri) tanımlanan referans noktası.
- Düşey YükYerçekimi etkisiyle aşağı yönde etkiyen, zati yük ve hareketli yükten oluşan temel yük türü.
- Eğilme DayanımıBir kesitin veya elemanın eğilme momenti altında taşıyabildiği maksimum kapasite.
- Eğilme MomentiBir kesite etkiyen, kesiti eğmeye çalışan; kesitin bir tarafındaki kuvvetlerin o kesite göre moment toplamından oluşan iç kuvvet.
- Eğilme RijitliğiBir kesitin eğilmeye karşı gösterdiği direnç; elastisite modülü ile atalet momentinin çarpımından (EI) oluşan temel mukavemet parametresi.
- Eksenel Kuvvet-Moment Etkileşim Diyagramı (P-M)Bir kesitin taşıyabileceği tüm eksenel kuvvet-moment çiftlerinin sınırını gösteren, kolon tasarımının temel aracı olan kapasite eğrisi; eğrinin içindeki her nokta güvenli, dışındaki her nokta yetersiz kapasiteyi ifade eder.
- Eksenel Şekil DeğiştirmeBir elemanın, eksenel kuvvet etkisiyle orijinal boyuna oranla yaşadığı uzama veya kısalma miktarı.
- Elastik Kesit ModülüAtalet momentinin en dıştaki lifin tarafsız eksene uzaklığına bölünmesiyle elde edilen, kesitin en dış lifinin akma gerilmesine ulaştığı andaki (ilk akma) momenti veren geometrik kesit özelliği.
- Emniyet Gerilmesi YöntemiServis (faktörsüz) yükler altında hesaplanan gerilmelerin, malzemenin dayanımının belirli bir emniyet katsayısına bölünmesiyle elde edilen emniyet gerilmesini aşmamasını şart koşan, klasik tasarım yaklaşımı.
- Emniyet KatsayısıBir yapı elemanının taşıma kapasitesinin, üzerine etkiyen yüke oranla ne kadar fazla bırakıldığını gösteren, belirsizliklere karşı pay tanımlayan katsayı.
- Enerji SönümleyiciDeprem enerjisini yapısal hasar oluşmadan ısı veya başka enerji biçimlerine dönüştürerek sönümleyen sistem ve elemanların genel adı.
- Enine DonatıBoyuna donatıyı çevreleyen, kesme kuvvetini karşılayan, burkulmasını önleyen ve betonu sargılayan enine yönde yerleştirilmiş donatı.
- Enkesit SınıfıBir çelik kesitin, yerel levha burkulmasına karşı davranışına göre plastik kapasiteye ulaşıp ulaşamayacağını belirleyen sınıflandırma.
- Esnek DiyaframKendi düzlem içi rijitliği, bağlı olduğu düşey taşıyıcı elemanların rijitliğine kıyasla göz ardı edilemeyecek kadar düşük olan, yatay yükleri düşey elemanlara kütle dağılımına göre değil kendi yerel eğilme davranışına göre aktaran döşeme diyaframı.
- EsneklikBir elemanın uygulanan yük altında ne kadar yer değiştirdiğini gösteren ve rijitliğin tersi olarak tanımlanan yapısal özellik.
- Eşdeğer Çerçeve Yöntemiİki doğrultuda döşeme sistemini (kirişsiz döşeme dahil), her bir doğrultuda kolonlar ile döşeme şeritlerinden oluşan eşdeğer düzlem çerçevelere ayrıştırarak moment ve kesme kuvveti dağılımının hesaplandığı analiz yöntemi.
- Eşdeğer Dikdörtgen Basınç BloğuBetonarme kesitteki doğrusal olmayan beton basınç gerilmesi dağılımını, aynı bileşke kuvveti ve etki noktasını verecek dikdörtgen dağılımla temsil eden hesap modeli.
- Etkin GenişlikNarin bir plaka elemanının basınç altında yerel burkulmaya uğraması durumunda, kesitin yalnızca belirli bir genişlikteki kısmının hâlâ tam kapasiteyle yük taşıdığı varsayılan, indirgenmiş hesap genişliği.
- Etkin Kesit AlanıNarin (ince cidarlı) basınç elemanlarında yerel plaka burkulması nedeniyle kesitin tam kapasiteyle katkı sağlayamayan kısmı çıkarılarak elde edilen, güvenle çalıştığı kabul edilen indirgenmiş kesit alanı.
- Etkin Kesit RijitliğiBetonarme bir elemanın analizinde, çekme rijitleşmesi etkisini de yaklaşık olarak hesaba katarak brüt rijitliğin belirli bir oranı şeklinde tanımlanan, tasarımda doğrudan kullanılan pratik rijitlik değeri.
- EtriyeKolon ve kiriş gibi elemanlarda boyuna donatıyı çevreleyen, kesme kuvveti taşıyan ve boyuna donatıyı sargılayan kapalı enine donatı parçası.
- Etriye AralığıArdışık etriyelerin ekseni boyunca birbirine olan mesafesi; kesme dayanımını ve sargılama etkinliğini belirleyen kritik parametre.
- Faydalı YükseklikBetonarme bir kesitte basınç yüzünden çekme donatısının ağırlık merkezine kadar ölçülen ve eğilme hesabında kullanılan uzaklık.
- Faz AçısıHarmonik bir yüke zorlanmış titreşim yapan bir sistemin tepkisinin (yer değiştirmesinin), uygulanan yükün zamana bağlı fonksiyonuna göre ne kadar geriden geldiğini gösteren açısal gecikme değeri.
- Filiz DonatısıBir betonarme eleman dökülürken üst kısımda açıkta bırakılan ve daha sonra üzerine inşa edilecek elemanın donatısıyla bindirmeli olarak birleştirilmesi amaçlanan boyuna donatı uçları.
- Geçici TitreşimBir sistemin, yükleme başladıktan sonra henüz kararlı tepki durumuna ulaşmadan önceki, sönümle birlikte zamanla sönümlenerek kaybolan başlangıç titreşim bileşeni.
- GenlikTitreşen bir sistemin denge konumundan yaptığı en büyük yer değiştirme, hız veya ivme değeri.
- GerilmeBir kesite etkiyen iç kuvvetin, kesit alanına bölünmesiyle elde edilen, malzemenin iç direncini ifade eden temel mukavemet büyüklüğü.
- Gerilme AnaliziBir yapı elemanı içindeki gerilme dağılımının, uygulanan yükler altında hesaplanarak kesitin güvenli olup olmadığının belirlenmesi süreci.
- Gerilme DağılımıBir kesit üzerindeki gerilmenin, kesit noktasına bağlı olarak değişim gösterdiği dağılım biçimi.
- Gerilme YığılmasıBir kesitte ani geometri değişikliği (delik, çentik, köşe) nedeniyle gerilmenin yerel olarak ortalama değerin çok üzerine çıkması.
- Gevrek GöçmeÖnceden belirgin bir deformasyon veya uyarı vermeden, ani ve genellikle az enerji yutarak gerçekleşen göçme türü.
- Gövde BurkulmasıI veya H kesitli bir elemanın ince gövde levhasının, basınç veya kesme gerilmesi altında yerel olarak burkulması.
- Gusset PlakaÇapraz, kiriş ve kolon gibi birden fazla elemanı bir düğüm noktasında birleştiren, kuvvet aktarımını sağlayan levha eleman.
- Güçlü EksenBir enkesitin daha büyük atalet momentine ve dolayısıyla daha yüksek eğilme rijitliğine sahip olduğu asal eksen.
- Hareket DenklemiBir dinamik sistemin atalet, sönüm ve rijitlik kuvvetleri ile dışarıdan uygulanan yükler arasındaki dengeyi ifade eden, sistemin zamana bağlı tepkisini tanımlayan temel diferansiyel denklem.
- Hareketli YükYapının kullanımı sırasında değişebilen, insan, eşya ve mobilya gibi kaynaklardan oluşan düşey yük bileşeni.
- Harmonik HareketZamana göre sinüs veya kosinüs fonksiyonuyla tanımlanan, sabit genlik ve frekansla tekrarlanan periyodik hareket türü; yapı dinamiğinin temel matematiksel yapı taşı.
- İki Eksenli EğilmeBir kesitin, aynı anda hem güçlü hem zayıf eksen doğrultusunda eğilme momentine maruz kalması durumu; köşe kolonlarında ve deprem sırasında binanın iki yatay doğrultuda aynı anda salınmasıyla ortaya çıkan yaygın bir yükleme koşulu.
- İkincil Taşıyıcı ElemanYalnızca düşey yükleri taşımak üzere tasarlanan, deprem/rüzgar gibi yatay yüklerin karşılanmasında rol oynamayan, ana taşıyıcı sisteme kıyasla daha esnek detaylandırma kurallarına tabi eleman.
- İnşaat Aşamaları AnaliziBir binanın nihai haliyle değil, yapım sürecindeki her bir kat/aşamanın kendi yükleme ve rijitlik durumuyla ayrı ayrı modellendiği, özellikle çok yüksek binalarda kullanılan analiz yaklaşımı.
- Kafes Kiriş AnalojisiBetonarme bir elemanın iç kuvvet akışını, betonun yalnızca basınç taşıdığı 'basınç çubukları' ile donatının yalnızca çekme taşıdığı 'çekme çubukları' arasında idealize bir kafes sistem olarak modelleyen tasarım yöntemi.
- KancaBir donatı çubuğunun ucunun, düz kenetlenme boyunun yetersiz kaldığı durumlarda ek aderans ve mekanik kilitlenme sağlamak amacıyla belirli bir açıyla (genellikle 90, 135 veya 180 derece) bükülmesiyle oluşturulan uç detayı.
- Kapalı (İçi Boş) ProfilKesiti kapalı bir eğri veya çokgen oluşturan, dairesel (CHS), kare (SHS) veya dikdörtgen (RHS) biçimli, açık I/U profillere kıyasla burulma ve iki eksende burkulmaya karşı daha verimli çelik profil ailesi.
- Kar YüküÇatı üzerinde biriken kar kütlesinin ağırlığından kaynaklanan, bölgenin rakımına ve iklimine göre değişen, çatı taşıyıcı sisteminde dikkate alınması gereken düşey yük.
- Kararlı TitreşimHarmonik bir yükleme altındaki sönümlü bir sistemin, geçici titreşim bileşeni sönümlendikten sonra, yükleme frekansıyla aynı frekansta sabit genlikle devam eden kalıcı tepki durumu.
- Kat ÖtelenmesiBir katın, hemen altındaki veya üstündeki kata göre yatay yükler etkisiyle yaptığı mutlak yatay yer değiştirme farkı.
- Kayma DayanımıBir kesitin kesme kuvvetine karşı, beton ve enine donatının birlikte sağladığı taşıma kapasitesi.
- Kayma DonatısıKesme kuvvetinin betonun tek başına taşıyamadığı kısmını karşılamak üzere yerleştirilen enine donatı.
- Kayma GerilmesiBir kesit düzlemine paralel etkiyen, iki bitişik malzeme katmanını birbirine göre kaydırmaya çalışan gerilme türü.
- Kaymaya Karşı Dayanımlı BağlantıYüksek dayanımlı cıvataların büyük bir ön gerilme kuvvetiyle sıkılarak birleşen levhalar arasında sürtünme kuvveti oluşturduğu, yükün cıvata gövdesine kesme olarak değil sürtünmeyle aktarıldığı bağlantı türü.
- Kaynakİki çelik parçanın, ergiyen kaynak metaliyle kaynaşarak kalıcı ve tek parça haline getirilmesi işlemi.
- Kaynak DikişiKaynak işlemi sonucunda oluşan, iki parçayı birbirine bağlayan ergitilmiş metal şeridi.
- Kaynaklı BirleşimÇelik yapı elemanlarının ergitilerek kaynak metaliyle kalıcı olarak birleştirilmesiyle oluşan bağlantı türü.
- Kenetlenme BoyuBir donatı çubuğunun taşıdığı kuvveti aderans yoluyla betona güvenle aktarabilmesi için gereken minimum gömülü boy.
- Kesit KapasitesiBir yapı elemanı kesitinin, malzeme dayanımları ve geometrisine bağlı olarak güvenle taşıyabileceği maksimum iç kuvvet (moment, kesme, eksenel kuvvet) değeri.
- Kesit OptimizasyonuBir yapı elemanının kesit boyutlarının ve donatısının, gerekli kesit kapasitesini sağlayacak en az malzeme miktarıyla belirlenmesi süreci.
- Kesit TesiriBir yapısal elemanın herhangi bir kesitinde, dış yüklerin dengesini sağlamak üzere ortaya çıkan normal kuvvet, kesme kuvveti ve eğilme momenti gibi iç etkiler.
- Kesme Açıklığı OranıBir elemanın kesme açıklığının (mesnetten sıfır moment noktasına veya karşı mesnede olan mesafenin) kesit yüksekliğine oranı; kesitin eğilme mi yoksa kesme mi baskın davranış sergileyeceğini belirleyen temel geometrik parametre.
- Kesme KuvvetiBir kesitin bir tarafındaki kuvvetlerin, kesite paralel bileşkesi; kesitte kayma gerilmesi doğuran iç kuvvet.
- Kesme Kuvveti DiyagramıBir elemanın ekseni boyunca kesme kuvvetinin nasıl değiştiğini gösteren, kesit tasarımının temel girdilerinden biri olan grafik gösterim.
- Kesme MerkeziBir kesite etkiyen kesme kuvvetinin, kesitte ek burulma oluşturmadan geçmesi gereken, ağırlık merkezinden farklı olabilen özel nokta.
- Kesme SürtünmesiBir çatlak veya birleşim düzlemi boyunca kesme aktarımını, düzleme dik donatının çatlağı kapalı tutarak yarattığı sürtünme kuvveti üzerinden açıklayan tasarım yaklaşımı.
- Kinematik Teorem (Üst Sınır Teoremi)Olası bir göçme mekanizması için dış yükün yaptığı işin, mekanizmadaki plastik mafsalların tükettiği enerjiye eşitlenmesiyle hesaplanan yükün, gerçek göçme yükünden büyük veya ona eşit olduğunu garanti eden plastisite teoremi.
- Kiriş AçıklığıBir kirişin iki mesnedi (kolon veya perde) arasındaki serbest mesafe; kirişin moment, kesme ve sehim değerlerini doğrudan belirleyen temel geometrik parametre.
- Kolon GüçlendirmesiMevcut bir kolonun dayanım, rijitlik veya sünekliğinin, çevresine betonarme, çelik veya karbon fiber manto uygulanarak artırılması işlemi.
- Kompakt KesitBasınç altındaki levha parçaları yerel olarak burkulmadan önce plastik moment kapasitesine ulaşabilen çelik enkesit.
- Konsol KirişYalnızca bir ucundan mesnetlenen, diğer ucu serbest bırakılan, mesnedinde maksimum moment oluşan kiriş türü.
- Kritik KesitBir yapısal elemanda iç kuvvetlerin maksimuma ulaştığı veya kapasitenin en sınırlı olduğu, tasarımın esas alındığı kesit.
- Kritik SönümBir sistemi serbest titreşim yapmadan (salınmadan) en hızlı biçimde denge konumuna döndüren, sönüm oranının tam %100 (ξ=1) olduğu eşik sönüm düzeyi.
- Kritik Yük KombinasyonuBir kesit için tanımlı tüm yük kombinasyonları arasında, o kesitte en büyük veya en olumsuz iç kuvveti üreten, dolayısıyla tasarımı belirleyen kombinasyon.
- Kullanılabilirlik Sınır DurumuYapının göçme riski taşımasa bile günlük kullanımını, konforunu veya görünümünü olumsuz etkileyebilecek sehim, çatlak ve titreşim gibi durumların kontrol edildiği sınır durum kategorisi.
- Kullanım ÖmrüBir yapının, malzeme bozulmalarına ve deprem gibi tehlikelere karşı güvenle hizmet vermesi beklenen, tasarımın esas aldığı süre; yapının uzun soluklu dayanıklılığının temel ölçütüdür.
- Kutupsal Atalet MomentiBir kesitin, düzlemine dik bir eksen (kesit ağırlık merkezinden geçen) etrafındaki dönme/burulma direncini ifade eden, iki asal atalet momentinin toplamına eşit kesit özelliği.
- Kuvvet YöntemiStatikçe belirsiz sistemleri, fazladan mesnet reaksiyonlarını bilinmeyen kabul ederek ve uygunluk denklemleriyle çözen klasik yapı statiği yöntemi.
- Levha Burkulmasıİnce bir çelik levhanın, düzlemi içindeki basınç veya kesme gerilmesi altında düzlem dışına doğru dalgalanarak burkulması.
- Mafsallı Bağlantıİki yapı elemanı arasında yalnızca eksenel kuvvet ve kesme kuvveti aktaran, eğilme momenti aktarmayarak göreli dönmeye izin veren birleşim türü.
- Makine TemeliDönen veya titreşen makine ekipmanlarının ürettiği periyodik dinamik kuvvetleri, sismik yüklerden farklı olarak sürekli işletme koşullarında taşımak ve rezonansı önlemek üzere özel olarak tasarlanan temel türü.
- Maksimum Donatı OranıBetonarme bir kesitte gevrek basınç kırılması oluşmasını önlemek ve yeterli sünekliği korumak amacıyla çekme donatısı için belirlenen üst oran.
- Manşonlu Ekİki donatı çubuğunun uçlarının, aralarına yerleştirilen dişli veya preslenmiş bir metal manşon aracılığıyla mekanik olarak birleştirilmesiyle oluşan, bindirmeli eke alternatif donatı ekleme yöntemi.
- Matris Rijitlik YöntemiBir yapıyı elemanlara ayırıp eleman rijitliklerini ortak bir sistemde birleştirerek düğüm noktası yer değiştirmelerini ve eleman kuvvetlerini hesaplayan yöntem.
- MesnetBir taşıyıcı elemanın yüklerini zemine veya diğer elemanlara aktardığı, hareket serbestliğini kısıtlayan bağlantı noktası.
- Mesnet DetayıBir taşıyıcı elemanın mesnedine, öngörülen hareket serbestliğini (sabit, mafsallı, kayıcı) fiilen sağlayacak şekilde bağlandığı uygulama detayı.
- Mesnet KoşuluBir yapısal elemanın mesnedinde varsayılan hareket serbestliğini (ankastre, mafsallı, kayıcı) tanımlayan analiz idealizasyonu.
- Mesnet ReaksiyonuBir yapının mesnetlerinin, üzerine etkiyen dış yüklerin dengesini sağlamak üzere zemine veya diğer elemanlara ilettiği kuvvet ve/veya moment.
- Minimum DonatıBir elemanın çatlama anında ani ve gevrek bir kırılma yaşamaması için, boyuna donatı miktarının belirli bir alt sınırın altına düşmemesini şart koşan yönetmelik kuralı.
- Minimum Enine Donatı KoşuluBetonarme elemanlarda, yönetmeliğin öngördüğü asgari etriye çapı, aralığı ve sargılama şartlarını tanımlayan zorunlu detaylandırma kuralı.
- Mohr Dairesi (Mohr Çemberi)Bir noktadaki gerilme durumunun, farklı kesit doğrultularına göre nasıl değiştiğini gösteren, normal ve kayma gerilmesi eksenlerinde çizilen grafik yöntem.
- Moment Aktaran Bağlantıİki yapı elemanı arasında eksenel kuvvet ve kesme kuvvetinin yanında eğilme momentini de aktaran, birleşim açısını yük altında sabit tutan rijit bağlantı türü.
- Moment DiyagramıBir elemanın ekseni boyunca eğilme momentinin nasıl değiştiğini gösteren, kesit tasarımı ve plastik mafsal konumlarının belirlenmesinde temel grafik gösterim.
- Moment Yeniden DağılımıSürekli (çok açıklıklı) bir kirişte, mesnet bölgesindeki elastik analizle hesaplanan momentin bir kısmının, o kesitin sünekliğinden yararlanılarak açıklık bölgesine aktarılması ve moment diyagramının yeniden şekillendirilmesi tasarım tekniği.
- Moment-Eğrilik İlişkisiBir kesitin taşıdığı eğilme momenti ile o kesitte oluşan eğrilik arasındaki, kesitin süneklik kapasitesini gösteren ilişki.
- NarinlikBir basınç elemanının burkulmaya olan yatkınlığını niteleyen, boyu ile enkesit geometrisini ilişkilendiren tanımlayıcı özellik.
- Narinlik OranıBir basınç elemanının etkin boyunun, kesitin atalet yarıçapına bölünmesiyle elde edilen, burkulma dayanımını doğrudan belirleyen boyutsuz oran.
- Net Kesit AlanıBulonlu bağlantılarda açılan cıvata delikleri gibi malzeme kaybı yaratan kesintiler çıkarıldıktan sonra kalan kesit alanı; çekme elemanlarının kırılma kontrolünde esas alınır.
- Nominal DayanımBir kesit veya elemanın, malzeme dayanımlarının katsayısız (karakteristik) değerleri ve kabul edilen hesap yöntemiyle bulunan, herhangi bir güvenlik/dayanım azaltma katsayısı uygulanmamış teorik taşıma kapasitesi.
- Normal GerilmeBir kesit düzlemine dik yönde etkiyen, çekme veya basınç olarak ortaya çıkan gerilme türü.
- Normal KuvvetBir kesite, kesit düzlemine dik (eksen doğrultusunda) etkiyen, çekme veya basınç olarak ortaya çıkan iç kuvvet.
- Öngermeli BetonYüksek dayanımlı çelik halatların gerilerek betona önceden bir basınç kuvveti uygulanması yoluyla, beton elemanın çekme dayanımının etkin biçimde artırıldığı yapım tekniği.
- P-Delta EtkisiDüşey yüklerin, yapının yatay ötelenmesi üzerinden ek eğilme momenti oluşturarak sistemin rijitliğini azaltan ikinci mertebe (geometrik doğrusal olmayan) etkisi.
- PaspayıDonatının dış yüzeyi ile betonun serbest yüzeyi arasındaki, korozyon koruması ve aderans için gerekli minimum beton kalınlığı.
- PerçinÇelik levhaları, ısıtılıp şekillendirilerek kalıcı olarak birbirine tutturan, günümüzde büyük ölçüde bulon ve kaynağın yerini aldığı eski nesil bağlantı elemanı.
- Perde BaşlığıDelikli (boşluklu) bir perde duvar sisteminde, pencere veya kapı boşlukları arasında kalan, düşey yükleri ve kendi payına düşen yatay kuvveti taşıyan, göreli olarak dar ve yüksek düşey perde parçası.
- Perde DuvarYatay yükleri (deprem, rüzgâr) rijitliği ve dayanımıyla karşılayan, düzlem içi davranışı baskın olan betonarme duvar elemanı.
- Perde-Çerçeve EtkileşimiPerde duvarlar ile çerçeve sisteminin, bina yüksekliği boyunca farklı deformasyon eğilimlerini birbirine zorlayarak paylaştığı, karma (perde-çerçeve) sistemlere özgü davranış.
- Plastik Kesit ModülüKesitin tamamen akıp plastikleştiği andaki (tam plastik moment) momenti veren geometrik kesit özelliği; kompakt kesitlerin plastik moment kapasitesini belirler.
- Plastik Limit AnaliziBir yapının gerçek göçme yükünü, malzemenin plastikleşme (akma) davranışını doğrudan hesaba katan plastisite teorisi ilkeleriyle, statik ve kinematik teoremlere dayanarak tahmin etmeye çalışan analiz yaklaşımı.
- Plastik MafsalBir elemanın belirli bir kesitinde donatının akmasıyla oluşan, büyük dönmelerin sabit moment altında biriktiği idealize edilmiş bölge.
- Plastik Mafsal BoyuPlastik dönmenin gerçekte belirli bir kesitte değil, elemanın sonlu bir boyu üzerinde yayıldığı kabul edilen idealize edilmiş uzunluk.
- Rijit CisimÜzerine etkiyen kuvvetler altında şekil değiştirmediği varsayılan, yalnızca öteleme ve dönme hareketi yapabilen idealize edilmiş cisim modeli.
- RijitlikRijitlik, bir elemanın veya yapının yük altında ne kadar az şekil değiştirdiğini gösteren özelliktir; aynı yük altında daha az yer değiştiren sistem daha rijittir.
- Rijitlik AzalımıBir yapısal elemanın, tekrarlı (çevrimsel) yükleme altında çatlama ve hasar birikimi nedeniyle rijitliğini kademeli olarak kaybetmesi.
- Rijitlik LevhasıLevha veya gövde burkulmasını geciktirmek amacıyla bir kesite eklenen, ek levha veya profil biçimindeki yerel güçlendirme elemanı.
- Rijitlik MatrisiBir yapı sistemindeki düğüm noktası yer değiştirmeleri ile bu noktalara etkiyen kuvvetler arasındaki ilişkiyi gösteren matris.
- Rüzgar Tüneli TestiBina veya köprünün küçültülmüş bir modelinin, kontrollü hava akımına maruz bırakılarak üzerindeki gerçek rüzgar yükü ve basınç dağılımının deneysel olarak ölçülmesi.
- Rüzgar YüküRüzgarın yapı yüzeylerine uyguladığı basınç ve emme etkisinden kaynaklanan, bina yüksekliği ve maruziyetine bağlı yatay etki.
- Saplama KirişEn az bir ucunda kolon veya perde gibi doğrudan bir mesnedi bulunmayan, bunun yerine o ucuyla başka bir kirişin gövdesine bağlanan (saplanan) ve yükünü askı donatısıyla o kirişe aktaran ikincil kiriş türü.
- Sargı DonatısıBeton çekirdeği enine yönde sıkıştırarak dayanımını ve şekil değiştirme kapasitesini artıran, sık aralıklı özel donatı.
- SehimBir yapısal elemanın düşey yükler altında, orijinal doğrultusundan düşey yönde yaptığı elastik yer değiştirme.
- Serbestlik DerecesiBir yapısal sistemin konumunu tam olarak tanımlamak için gereken bağımsız yer değiştirme (öteleme/dönme) bileşeni sayısı.
- Sıcaklık Etkisi (Isı Yükü)Yapı elemanlarının sıcaklık farkı nedeniyle uzama, kısalma veya iç gerilme oluşturması sonucu ortaya çıkan, tasarımda dikkate alınması gereken etki.
- Sınır Durum TasarımıBir yapının, kullanım (servis) ve taşıma gücü (dayanım) sınır durumlarının hiçbirini aşmayacak şekilde tasarlandığı, modern yapı tasarımının temel felsefesi.
- Sıvı Viskoz Sönümleyiciİçinde özel bir viskoz sıvının bulunduğu bir silindir içinde hareket eden pistonun, sıvıyı küçük deliklerden geçirerek harekete hız ile orantılı bir direnç kuvveti oluşturduğu, yaygın kullanılan pasif enerji sönümleyici cihaz türü.
- SıyrılmaDonatı ile beton arasındaki aderansın yenilmesi sonucu çubuğun betonun içinde göreli olarak kayması.
- Sonlu Elemanlar MetoduKarmaşık bir yapıyı, davranışı matematiksel olarak bilinen çok sayıda küçük ve basit parçaya (sonlu eleman) bölerek, bu parçaların birleşik davranışından bütünün tepkisini hesaplayan sayısal analiz yöntemi.
- SönümlemeBir yapının titreşim enerjisini zamanla dağıtarak sönümleyen, salınım genliğini azaltan içsel veya eklenmiş direnç mekanizması.
- Sönümleme OranıBir sistemin sahip olduğu sönümlemenin, kritik sönümleme değerine oranı; yapının dinamik tepkisinin genliğini belirleyen boyutsuz parametre (ξ).
- SönümleyiciYapıya eklenen, deprem veya rüzgar sırasındaki hareket enerjisini sönümleyerek kat ötelemelerini ve ivmeleri azaltan mekanik cihaz.
- Sönümsüz SistemSönüm oranı sıfır (ξ=0) kabul edilen, serbest bırakıldığında enerji kaybı olmaksızın sabit genlikle sonsuza kadar salınmaya devam eden idealize sistem türü.
- Spiral DonatıDairesel kesitli kolonlarda, boyuna donatıyı sürekli bir sarmal (spiral) şeklinde sıkı aralıklarla çevreleyen, ayrık etriyelere göre daha etkin sargı sağlayan enine donatı türü.
- StabiliteBir yapının veya elemanın, dengesini bozan küçük bir etki sonrasında yeniden denge konumuna dönebilme ya da bu konum civarında kalabilme özelliği.
- Statik BelirsizlikBir yapının mesnet reaksiyonlarının veya iç kuvvetlerinin, yalnızca denge denklemleriyle çözülemeyecek kadar fazla olması durumu.
- Statik MomentBir kesit alanının, belirli bir eksene olan uzaklığı ile alanının çarpımlarının toplamı; ağırlık merkezinin konumunu ve kayma gerilmesi dağılımını belirleyen kesit özelliği.
- Statik SistemBir yapının yükleri nasıl taşıyıp aktardığını tanımlayan, elemanların birbirine ve mesnetlere bağlanma biçimini ifade eden idealize model.
- Statik Teorem (Alt Sınır Teoremi)Denge koşullarını sağlayan ve hiçbir noktada akma dayanımını aşmayan herhangi bir iç kuvvet dağılımına karşılık gelen yükün, gerçek göçme yükünden küçük veya ona eşit olduğunu garanti eden plastisite teoremi.
- Sünek DavranışBir elemanın veya sistemin, taşıma kapasitesini önemli ölçüde kaybetmeden büyük plastik deformasyonlar yapabilme yeteneği.
- SüneklikBir malzemenin, kesitin veya sistemin, göçme öncesi ulaşabildiği deformasyonun akma deformasyonuna oranı olarak ifade edilen sünek davranış ölçüsü.
- Süreklilik KoşuluBir yapının deforme olmuş halinin, elemanlar arasında kopukluk veya çakışma oluşturmadan geometrik olarak tutarlı kalması şartı.
- Şekil DeğiştirmeBir malzemenin, gerilme etkisiyle orijinal boyutlarına göre yaşadığı boyutsuz, göreli deformasyon miktarı.
- Tablalı Kesit/KirişBir betonarme kirişin, üzerine bitişik dökülen döşemenin belirli bir genişlikteki kısmını da basınç tablası olarak kendisiyle birlikte çalıştırdığı, kesiti T veya L harfine benzeyen kiriş türü.
- Tarafsız EksenEğilmeye çalışan bir kesitte, gerilmenin ve birim şekil değiştirmenin sıfır olduğu, basınç ve çekme bölgelerini ayıran eksen.
- Taşıma Gücü Sınır DurumuBir yapının göçmesine, dengesini kaybetmesine veya can güvenliğini tehdit eden bir hasara uğramasına karşı kontrol edildiği sınır durum kategorisi.
- Taşıyıcı DuvarÜzerindeki düşey yükleri (döşeme, çatı) doğrudan temele aktaran, kolon-kiriş sistemi olmadan yapının ana düşey taşıyıcısı görevini üstlenen duvar.
- Tek Serbestlik Dereceli SistemHerhangi bir andaki hareketi tek bir bağımsız koordinatla (genellikle tek bir yer değiştirme değeriyle) tam olarak tanımlanabilen, yapı dinamiğinin en temel idealize sistemi.
- Tesir ÇizgisiHareketli bir birim yükün bir kiriş üzerindeki konumuna bağlı olarak, belirli bir kesitteki iç kuvvet veya reaksiyonun nasıl değiştiğini gösteren diyagram.
- Timoshenko Kiriş TeorisiKlasik Euler-Bernoulli kiriş teorisinin aksine, kesme deformasyonunun toplam sehime katkısını da hesaba katan, özellikle derin/kısa kirişlerde daha gerçekçi sonuç veren gelişmiş kiriş teorisi.
- Titreşim KontrolüBir yapının deprem, rüzgar veya işletme kaynaklı titreşimlere verdiği tepkiyi, pasif, aktif veya yarı aktif sistemlerle azaltmayı amaçlayan mühendislik yaklaşımı.
- Uygunluk DenklemiKuvvet yönteminde, kaldırılan fazla mesnet veya kesitte gerçek yapıda oluşması gereken deplasman uyumunu matematiksel olarak ifade eden denklem.
- Virtüel İşBir sistemin gerçek kuvvetleri ile hayali (virtüel) bir yer değiştirme alanının çarpımından elde edilen; deplasman ve uygunluk denklemi hesaplarının temel aracı olan enerji ilkesi.
- Von Mises GerilmesiÇok eksenli, karmaşık bir gerilme durumunu, malzemenin akmaya başlayıp başlamadığını tek bir sayıyla değerlendirmeyi sağlayan eşdeğer (skaler) gerilme ölçütü.
- Yanal Burulmalı BurkulmaEğilmeye çalışan narin bir kirişin, basınç başlığının yana doğru sapması ve kesitin eş zamanlı burulmasıyla oluşan burkulma türü.
- Yanal ÖtelenmeBir yapının katları arasında, yatay yükler etkisiyle oluşan göreli yatay yer değiştirme; hem yapısal hem yapısal olmayan hasarı belirleyen temel tepki büyüklüğü.
- Yanal RijitlikBir kat veya taşıyıcı sistemin, birim yatay yer değiştirme oluşturmak için gereken yatay kuvvet miktarı; deprem ve rüzgar davranışını belirleyen temel parametre.
- Yapısal Olmayan ElemanlarBinanın ana taşıyıcı sistemine dahil olmayan ancak deprem sırasında kendi ataletiyle hasar görebilen veya can güvenliği riski oluşturabilen bölme duvarları, cephe, tesisat ve ekipman gibi elemanların genel adı.
- Yapısal YedeklilikBir taşıyıcı sistemde yüklerin birden fazla eleman ve yük yolu üzerinden aktarılabilmesi sayesinde yerel bir hasarın tüm sistemi göçürme olasılığının azalması.
- Yatay YükDeprem veya rüzgar gibi etkilerden kaynaklanan, yapıya yatay doğrultuda etkiyen ve taşıyıcı sistemin yanal rijitliğini zorlayan yük türü.
- Yatay Yük DağılımıBir binaya etkiyen deprem veya rüzgar gibi yatay yüklerin, kat döşemeleri aracılığıyla düşey taşıyıcı elemanlara (kolon, perde) rijitlik oranlarına göre paylaştırılması.
- YorulmaBir malzemenin veya kesitin, tek seferde taşıyabileceğinden çok daha küçük gerilme genlikleriyle, tekrarlı yükleme sonucu zamanla dayanımını kaybetmesi.
- Yorulma DayanımıBir malzeme veya detayın, belirli bir gerilme genliğinde çok yüksek sayıda tekrarlı yükleme altında çatlamadan dayanabildiği gerilme sınırı.
- Yük AktarımıBir yapıdaki yüklerin, uygulandığı noktadan zemine ulaşana kadar izlediği, kesintisiz olması gereken eleman zinciri (yük yolu).
- Yük KombinasyonuFarklı yük türlerinin (zati, hareketli, deprem, rüzgar), aynı anda gerçekleşme olasılığına göre belirli katsayılarla bir araya getirildiği tasarım denklemi.
- Yük Taşıma KapasitesiBir yapı elemanının veya sistemin, göçmeden veya kabul edilemez bir hasara uğramadan taşıyabileceği maksimum yük düzeyi.
- Yük ve Dayanım Katsayıları ile TasarımYüklerin büyütme, malzeme dayanımlarının ise azaltma katsayılarıyla çarpılarak karşılaştırıldığı, olasılıksal temellere dayanan modern tasarım yöntemi.
- Zati Yük (Ölü Yük)Yapının kendi taşıyıcı ve taşıyıcı olmayan elemanlarının sabit ağırlığından kaynaklanan, zamanla değişmeyen düşey yük.
- Zayıf EksenBir enkesitin daha küçük atalet momentine ve dolayısıyla daha düşük eğilme rijitliğine sahip olduğu asal eksen.
- Zımbalama KesmesiKolon çevresinde döşeme veya temel plağının, kolonu bir zımba gibi delip geçmesiyle oluşan üç boyutlu kesme göçme mekanizması.
Bu aramayla eşleşen içerik bulunamadı.