- PodcastDolgu Duvarlar Yapının Deprem Davranışını Nasıl Etkiler?Dolgu duvarlar taşıyıcı sayılmadığı için çoğu yapısal modelde yer almıyor, ama depremde çerçeveyle birlikte çalışıyorlar. Bu bölümde eşdeğer basınç çubuğu modelini, dolgu duvarların rijitlik ve dayanım etkisini, yumuşak kat, burulma ve kısa kolon oluşumundaki rolünü ve TBDY 2018'in bu konudaki açıklarını tartışıyoruz.
- PodcastODTÜ Kahramanmaraş Depremi Ön İnceleme RaporuBu bölümde 06 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcıkta meydana gelen deprem için ODTÜ tarafından hazırlanan ön inceleme raporunu konuşuyoruz.
- PodcastİTÜ Kahramanmaraş Depremi Ön İnceleme RaporuBu bölümde 06 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcıkta meydana gelen deprem için İTÜ tarafından hazırlanan ön inceleme raporunu konuşuyoruz.
- PodcastKahramanmaraş Depreminde Binalar Neden Yıkıldı?Bu bölümde, 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcık'ta meydana gelen 7.7 Mw büyüklüğündeki deprem hakkında sıkça sorulan ve merak edilen konulara cevap buluyoruz.
- PodcastKahramanmaraş Depreminin İvme Kayıtları Ne Söylüyor?Bu bölümde 6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş Pazarcık'ta meydana gelen depremin ön değerlendirmesi yapılmıştır. Bu kapsamda Kandilli ve AFAD'ın paylaştığı yer ivmeleri incelenmiş ve analiz edilmiştir.
Sözlük
Tüm terimler →- Açısal FrekansBir titreşim hareketinin, radyan/saniye biriminde ifade edilen dönme hızı; doğal frekansın 2π ile çarpılmasıyla elde edilen ve hareket denkleminde doğrudan kullanılan büyüklük.
- Aktif FayJeolojik olarak yakın bir geçmişte (genellikle son 11.000 yıl içinde) hareket etmiş ve gelecekte tekrar kırılma potansiyeli taşıyan fay.
- Altsistem Yöntemi (YZE)Zemin-yapı etkileşimini temel giriş hareketi ve temel empedansları üzerinden bağlantılı alt problemlere ayıran yaklaşım.
- Arias Şiddeti (Ia)Bir ivme kaydının süresi boyunca ivmenin karesinin integrali alınarak hesaplanan, yalnızca tepe değeri değil kaydın toplam enerjisini yansıtan deprem şiddeti ölçütü.
- Artçı DepremAna depremden sonra, aynı fay bölgesinde veya yakınında meydana gelen, genellikle ana depremden daha küçük büyüklükteki takip depremleri.
- Asılı Duvar EtkisiEğimli bir fayda, tavan bloğu (asılı duvar) tarafında kalan bölgelerin, aynı uzaklıktaki taban bloğu tarafına göre genellikle daha şiddetli yer hareketine maruz kalması olayı.
- Asismik Sünme (Fay Sünmesi)Bir fayın iki yanının, ani bir deprem kırılması olmadan, yavaş ve sürekli bir kayma hareketiyle birbirine göre yer değiştirmesi olayı.
- AstenosferLitosferin altında, uzun jeolojik zaman ölçeklerinde daha kolay şekil değiştiren üst manto bölgesi.
- Aşılma OlasılığıBelirli bir yer hareketi düzeyinin (örneğin belirli bir ivme değerinin), belirli bir zaman aralığı içinde bir veya daha fazla kez aşılma ihtimalini ifade eden olasılıksal deprem tehlikesi kavramı.
- Atalet EtkileşimiYapı ve temel atalet kuvvetlerinin zemini deforme ederek temel hareketlerini ve yapısal tepkiyi değiştirmesi.
- Avrupa Makrosismik Ölçeği (EMS-98)Sarsıntı etkilerini, yapıların kırılganlık sınıfları ve hasar dereceleriyle birlikte on iki basamakta değerlendiren ölçek.
- Azalım İlişkisiBir depremin büyüklüğü, kaynak mesafesi ve zemin koşullarına bağlı olarak beklenen yer hareketi şiddetini istatistiksel olarak tahmin eden ampirik denklem.
- Azaltılmış Tasarım SpektrumuElastik tasarım spektrumunun periyoda bağlı deprem yükü azaltma katsayısıyla ölçeklenmesiyle elde edilen kuvvet hesabı spektrumu.
- Bant PencereCephede yatay doğrultuda uzanan, altında kısmi yükseklikte dolgu duvar bulunabilen pencere düzeni.
- Bindirme FayıEğimi çok düşük (genellikle 30 dereceden az) olan, tavan bloğunun taban bloğu üzerine sıkışma kuvvetiyle bindiği özel bir ters fay türü.
- Boyuna Dalga (P Dalgası)Parçacıkların dalga yayılım doğrultusuyla aynı yönde sıkışıp genleştiği, sismik dalgalar içinde en hızlı yayılan ve önce algılanan dalga türü.
- Cisim DalgalarıBir depremin odak noktasından her yöne, yer kabuğunun ve mantonun içinden geçerek yayılan, boyuna (P) ve enine (S) dalga olmak üzere iki türü bulunan deprem dalgası kategorisi.
- Cisim Dalgası Büyüklüğü (mb)Kısa periyotlu cisim dalgalarının genliklerinden kaynak uzaklığı ve derinlik düzeltmeleriyle hesaplanan büyüklük.
- Çok Serbestlik Dereceli SistemHareketini tanımlamak için birden fazla bağımsız koordinata ihtiyaç duyulan dinamik sistem; gerçek çok katlı binaların dinamik davranışının modellenmesinde kullanılan temel yaklaşım.
- D'Alembert Prensibi (Dinamik Denge İlkesi)Bir kütlenin ivmelenmesine karşı gösterdiği direnci, yönü ivmeye ters bir 'atalet kuvveti' olarak ele alıp gerçek kuvvetlere eklenmesiyle, dinamik bir problemin klasik statik denge denklemleriyle çözülebilir hale getirilmesini sağlayan temel mekanik ilkesi.
- Dalma-Batma ZonuBir okyanusal levhanın, yoğunluk farkı nedeniyle komşu bir levhanın altına doğru dalarak mantoya geri döndüğü, dünyanın en büyük depremlerinin ve volkanik faaliyetin üretildiği yakınsak levha sınırı.
- Darbe Benzeri Yer HareketiYer hareketi hız kaydında kısa süre içinde oluşan, büyük genlikli ve belirgin bir hız darbesinin baskın olduğu deprem hareketi.
- Değiştirilmiş Mercalli Şiddet Ölçeği (MMI)Depremin belirli bir yerde insanlar, eşyalar ve yapılar üzerindeki etkilerini I ile XII arasında derecelendiren ölçek.
- Deprem Bölgeleme HaritasıBir ülkeyi deprem tehlike düzeyine göre ayrık bölgelere (zonlara) ayıran, günümüzde Türkiye'de yerini sürekli/olasılıksal haritalara bırakmış klasik haritalama yaklaşımı.
- Deprem BüyüklüğüBir depremin kaynağında açığa çıkan enerjiyi tanımlayan, logaritmik ölçekli, konumdan bağımsız tek bir sayısal büyüklük.
- Deprem DalgasıBir fay kırılması sırasında açığa çıkan enerjinin, yer kabuğu içinde ve yüzeyinde yayılmasını sağlayan elastik dalga hareketi.
- Deprem İvme KaydıBir deprem sırasında yer hareketinin ivme-zaman ilişkisini kaydeden ölçüm; zaman tanım alanında analizlerin temel girdisidir.
- Deprem Kaynak MekanizmasıBir depremi üreten fay kırılmasının türünü (doğrultu atımlı, normal, ters) ve geometrisini tanımlayan, genellikle 'beach-ball' diyagramlarıyla gösterilen model.
- Deprem NüksüBir fay veya bölgede benzer büyüklükteki depremlerin ortalama olarak ne sıklıkla tekrarlandığını ifade eden istatistiksel kavram.
- Deprem ÖngörüsüBir depremin ne zaman, nerede ve ne büyüklükte olacağının kısa vadede kesin olarak tahmin edilmesi çabası; günümüz bilimi bunu güvenilir şekilde yapamamaktadır.
- Deprem RiskiDeprem tehlikesinin, yapı stokunun maruziyeti ve hasar görebilirliğiyle (kırılganlığıyla) birleşmesinden doğan, olası can kaybı ve ekonomik kayıp beklentisi.
- Deprem SenaryosuBelirli bir fay segmentinin belirli bir büyüklükte kırılması varsayımıyla, bir bölgedeki olası yer hareketi ve hasar dağılımının modellenmesi.
- Deprem Şiddet CetvelleriBir deprem sırasında belirli bir yerde hissedilen etkiyi ve gözlenen hasarı, aletsel ölçüm yerine gözlemsel derecelerle (genellikle I-XII arası) sınıflandıran şiddet ölçekleri.
- Deprem ŞiddetiBir depremin belirli bir yerdeki gözlemlenen etkilerini (hissediliş düzeyi, yapısal hasar) tanımlayan, konuma göre değişen ölçüt.
- Deprem TehlikesiBelirli bir bölgede belirli bir zaman aralığında belirli şiddette bir deprem yaşanma olasılığının bilimsel olarak tanımlanması.
- Deprem YüküDeprem sırasında yapının kütlesinin ivmelenmesinden kaynaklanan, tasarımda eşdeğer statik veya dinamik kuvvetlerle temsil edilen yatay etki.
- Depreme Dayanıklı TasarımBir binanın, öngörülen deprem etkileri altında can güvenliğini sağlayacak ve hasarı kabul edilebilir düzeyde tutacak şekilde tasarlanması genel amacı ve mühendislik disiplini.
- Deterministik Sismik Tehlike AnaliziBir bölgeyi etkileyebilecek en kritik (genellikle en yakın ve en büyük) tek bir deprem senaryosunun, belirli bir noktada oluşturacağı yer hareketinin doğrudan hesaplandığı sismik tehlike değerlendirme yaklaşımı.
- Dinamik AnalizYapının kütle, rijitlik ve sönüm özelliklerini zamana bağlı olarak hesaba katan, deprem gibi zamanla değişen etkilere verdiği tepkiyi inceleyen analiz türlerinin genel adı.
- Dinamik Empedans FonksiyonuTemel arayüzündeki harmonik kuvvet ve momentleri hareket genlikleriyle frekansa bağlı olarak ilişkilendiren fonksiyon.
- Doğal FrekansBir yapının serbest titreşim yaptığında birim zamanda tamamladığı salınım sayısı; titreşim periyodunun tersi olan, hertz (Hz) biriminde ifade edilen dinamik özellik.
- Doğal Titreşim ModuBir yapının serbest titreşimi sırasında aldığı, kendine özgü periyodu ve şekli olan karakteristik salınım biçimi; her mod kendi titreşim periyoduna karşılık gelir.
- Doğrudan Yöntem (YZE)Zemin, temel ve yapının aynı hesap modelinde birlikte çözüldüğü etkileşim yaklaşımı.
- Doğrultu Atımlı Fayİki kayaç bloğunun, fay düzlemi boyunca birbirine göre yatay ve yanal yönde kaydığı fay türü.
- Dolgu Duvar EtkisiTaşıyıcı olmayan tuğla veya briket dolgu duvarların, analiz modelinde genellikle ihmal edilmesine rağmen gerçekte çerçeve sistemine kattığı ek rijitlik ve dayanımın deprem davranışına etkisi.
- Dolgu Duvar-Çerçeve EtkileşimiDolgu duvarın çerçeveye temas ederek rijitlik, dayanım ve kuvvet dağılımına katkı vermesi.
- Dolgu Duvarın Düzlem Dışı GöçmesiDolgu duvarın kendi düzlemine dik deprem etkileri altında taşıma veya bağlantı kapasitesini kaybetmesi.
- Doyum SorunuRichter (yerel magnitüd) ölçeğinin, belirli bir büyüklüğün üzerindeki depremlerde gerçek büyüklüğü olduğundan küçük göstermesi sorunu.
- Dönüş PeriyoduBelirli bir şiddetteki veya daha büyük bir deprem yer hareketinin, istatistiksel olarak ortalama kaç yılda bir tekrarlanmasının beklendiğini ifade eden olasılıksal deprem tehlikesi ölçütü.
- Duhamel İntegraliBir tek serbestlik dereceli sistemin, zamanla keyfi biçimde değişen bir yük altındaki tepkisini, yükü sonsuz sayıda ani darbeye bölüp her darbenin tepkisini üst üste toplayarak (analitik olarak) hesaplayan klasik yöntem.
- Düşey Elastik Tasarım SpektrumuDüşey deprem bileşeni için elastik spektral ivmenin doğal titreşim periyoduna göre değişimini tanımlayan spektrum.
- Düşük Çevrimli YorulmaBüyük plastik şekil değiştirme genliklerinin görece az sayıda çevrimde biriktirdiği malzeme hasarı.
- Eğim Atımlı Fayİki kayaç bloğunun, fay düzleminin eğimi doğrultusunda birbirine göre düşey/eğik yönde hareket ettiği fay türü; normal ve ters fayları kapsayan genel sınıf.
- Elastik Sıçrama TeorisiKayaçların fay hattı boyunca yavaşça biriktirdiği elastik şekil değiştirme enerjisinin, sürtünme direnci aşıldığında ani bir kırılmayla boşalması ve depremi oluşturması sürecini açıklayan temel teori.
- Elastik-Tam Plastik ModelBir elemanın kuvvet-deformasyon ilişkisini, akma noktasına kadar doğrusal elastik, akma sonrasında ise dayanımda hiçbir artış olmadan sabit kuvvetle sonsuz şekil değiştirebilen iki doğru parçasıyla idealize eden, nonlineer analizde en yaygın kullanılan basitleştirilmiş malzeme/eleman modeli.
- Enerji Esaslı TasarımDeprem tasarımını kuvvet veya yer değiştirme yerine, depremin binaya verdiği toplam enerjinin sünek elemanlar ve sönümleyiciler arasında nasıl dağıtılıp tüketileceği üzerinden ele alan alternatif tasarım yaklaşımı.
- Enerji YayılımıBir fay kırılması sırasında biriken gerilme enerjisinin, sismik dalgalar biçiminde çevreye yayılan (ışınım yapan) kısmı.
- Enine Dalga (S Dalgası)Parçacıkların dalga yayılım doğrultusuna dik yönde salındığı, P dalgasından daha yavaş ama genellikle daha yıkıcı olan sismik cisim dalgası.
- Episantr Uzaklığıİncelenen yer ile depremin dış merkezi arasındaki yüzeysel uzaklık.
- Eşdeğer Çapraz Basınç ÇubuğuDolgu duvar etkisinin analiz modeline dahil edilmesi için kullanılan, dolgu duvarı belirli bir genişlikteki tek bir diyagonal basınç çubuğuyla temsil eden yaklaşık modelleme yöntemi.
- Eşdeğer Tekil Kütleli Sistem DönüşümüÇok serbestlik dereceli bir binanın kapasite eğrisinin, tepki spektrumuyla doğrudan karşılaştırılabilmesi için tek serbestlik dereceli (SDOF) bir sisteme dönüştürülmesi işlemi.
- Eşit Yer Değiştirme KuralıOrta ve uzun periyotlu yapılarda, sünek (doğrusal olmayan) bir sistemin deprem altındaki maksimum yer değiştirmesinin, aynı başlangıç rijitliğine sahip tamamen elastik bir sistemin yer değiştirmesine yaklaşık olarak eşit olduğunu öngören temel ilke.
- Fay AtımıBir fay kırılması sırasında, fay düzleminin iki tarafındaki kayaç bloklarının birbirine göre yaptığı yer değiştirme miktarı.
- Fay BreşiFay zonunda mekanik parçalanmayla oluşan köşeli kaya kırıntılarından meydana gelen malzeme.
- Fay DoğrultusuFay düzleminin yatay düzlemle kesişim çizgisinin kuzeye göre yönelimi.
- Fay DüzlemiKaya bloklarının birbirine göre kaydığı fay yüzeyinin yerel veya idealize düzlemsel gösterimi.
- Fay Eğim AçısıFay düzleminin yatayla yaptığı, doğrultuya dik kesitte ölçülen açı.
- Fay GeometrisiBir fay düzleminin uzaydaki konumunu ve üzerindeki kayma yönünü tanımlayan temel geometrik terimler bütünü: tavan/taban bloğu, doğrultu, eğim ve rake açısı.
- Fay HattıYer kabuğundaki kayaçların kırılıp birbirine göre yer değiştirdiği süreksizlik düzlemi.
- Fay İziFay yüzeyinin yer yüzeyiyle kesişiminin harita üzerindeki çizgisel gösterimi.
- Fay KırığıBir depreme yol açan ani kırılmanın, fay düzlemi boyunca gerçekleştiği ve bazen yeryüzüne kadar ulaşarak kalıcı iz bırakabilen olay.
- Fay SegmentiUzun bir fay hattının, geometrik veya mekanik süreksizliklerle birbirinden ayrılan, genellikle tek bir depremde birlikte kırılan bağımsız bölümü.
- Fay ZonuTek bir fay düzlemi yerine, birbirine yakın paralel veya ilişkili birçok fay kolunu içeren, belirli bir genişliğe sahip kırık kuşağı.
- Fling Step EtkisiFay yüzeyine çok yakın bölgelerde, fay atımının kendisinden kaynaklanan kalıcı (statik) zemin yer değiştirmesi; dinamik yönelim etkisinden farklı, tek yönlü ve kalıcı bir hareket bileşeni.
- Genlik SpektrumuBir yer hareketi kaydının, Fourier dönüşümüyle hangi frekans bileşenlerini ne genlikte içerdiğini gösteren, tepki spektrumundan farklı bir frekans-alanı temsili.
- Göçme MekanizmasıBir taşıyıcı sistemde yeterli sayıda plastik mafsal oluşarak sistemin bir bütün olarak stabilitesini kaybetmesine yol açan hareket biçimi.
- Gutenberg-Richter YasasıBir bölgede belirli bir büyüklüğü aşan depremlerin yıllık sayısının, deprem büyüklüğü arttıkça logaritmik olarak azaldığını gösteren, sismolojinin en temel ampirik istatistiksel ilişkisi.
- Güçlü Yer HareketiBir depremde, yapılarda mühendislik açısından önemli tepki ve hasar oluşturabilecek düzeydeki yer hareketi genliği.
- Güven Düzeyi KatsayısıMevcut bir binanın performans değerlendirmesinde, yapı hakkındaki bilgi düzeyinin (proje, saha incelemesi, malzeme deneyi) eksikliğine göre malzeme dayanımlarını azaltmak için kullanılan ek güvenlik katsayısı.
- H/V Spektral Oran Yöntemi (Nakamura)Ortam titreşimlerinin yatay ve düşey spektrumlarını karşılaştırarak sahanın baskın frekans özelliklerini araştıran yöntem.
- Hasar Azaltma StratejisiTek bir bina ölçeğinin ötesinde, bir bölge veya bina stoku için deprem kayıplarını azaltmaya yönelik önceliklendirme, güçlendirme ve politika kararlarının bütünü.
- Hasar GörebilirlikBir yapının belirli şiddette bir depreme maruz kaldığında hasar görme olasılığını ve düzeyini ifade eden kavram.
- Havza EtkisiYumuşak tortul zeminle dolu bir vadi veya havzanın kenarlarından yansıyan sismik dalgaların, havza içinde hapsolup birikerek yer hareketini uzun süre ve yüksek genlikte büyütmesi olayı.
- Havza Kenarı EtkisiSediman havzasının kenar geometrisinde oluşan dalga dönüşümleri ve girişimlerin yer hareketini değiştirmesi.
- Hedef Yer DeğiştirmeBir binanın doğrusal olmayan statik (itme) analizinde, belirli bir deprem yer hareketi düzeyi altında ulaşması beklenen tepe deplasmanı tahmini.
- Hiposantr (Odak Noktası)Bir depremi üreten fay kırılmasının yer kabuğu içindeki gerçek başlangıç noktası; kırılmanın yeryüzüne dik izdüşümü olan merkez üssünden farklıdır.
- HisterezisBir elemanın döngüsel (tekrarlı) yükleme altında, yükleme ve boşaltma yollarının çakışmayıp bir kapalı eğri (döngü) oluşturması; bu döngünün kapladığı alan, elemanın döngü başına tükettiği enerjiyi temsil eder.
- Iraksak Levha Sınırıİki levhanın birbirinden uzaklaştığı ve kabuğun genişleme deformasyonu geliştirdiği sınır.
- İkincil Deprem EtkileriDoğrudan sarsıntı hasarının dışında, deprem tarafından tetiklenen zemin sıvılaşması, heyelan, tsunami veya yangın gibi ek yıkıcı olaylar.
- İndüklenmiş Depremİnsan faaliyetlerinin yeraltındaki gerilme veya akışkan basıncı koşullarını değiştirmesiyle ilişkili deprem.
- İvme SpektrumuTek serbestlik dereceli bir sistemin farklı doğal periyotlarda belirli bir deprem kaydına verdiği azami ivme tepkisini gösteren eğri.
- İzolasyon Derzi (Kısa Kolon)Kısmi dolgu duvar ile kolon arasında göreli harekete izin vererek istenmeyen yanal kısıtlamayı sınırlayan ayırma derzi.
- İzoseist EğrisiBir depremde eşit şiddette hissedilen noktaları birleştiren, sahadaki hasar ve gözlem raporlarından oluşturulan eğri.
- Kapasite Spektrumu YöntemiYapının kapasite eğrisinin, deprem talebini temsil eden yer değiştirme spektrumuyla aynı grafikte karşılaştırılarak performans noktasının belirlendiği doğrusal olmayan değerlendirme yöntemi.
- Kapasite TasarımıYapının belirli elemanlarında sünek davranış sağlanırken, diğer elemanların bu davranışa yetecek dayanımda tasarlanması ilkesi.
- Kapasite/Talep OranıBir kesitin veya elemanın taşıma kapasitesinin, deprem altında o kesitte oluşması beklenen talebe (iç kuvvet veya şekil değiştirme) oranı; birden küçük olması yetersizliği gösterir.
- Kat KütlesiBir binanın her katına ayrı ayrı atanan, o katın kendi ağırlığı ve hareketli yük payından oluşan, dinamik analizde kullanılan kütle değeri.
- Kayma AçısıFay düzlemi içindeki kayma vektörünün seçilen doğrultu yönüyle yaptığı açı.
- Kırılma YüzeyiBir depremde fay üzerinde ani kırılmanın gerçekleştiği toplam alan; hiposantrden başlayarak yırtılma hızıyla genişleyen bölge.
- Kinematik EtkileşimTemel geometrisi ve rijitliğinin serbest zemin hareketini değiştirerek temele ulaşan hareketi farklılaştırması.
- Kolon Serbest BoyuKolonun yanal hareketinin sınırlandırıldığı bölgeler arasında şekil değiştirebildiği net uzunluk.
- Kolonda Kesme GöçmesiKolonun kesme kuvvetini taşıyan beton ve enine donatı mekanizmalarının kapasitesini kaybetmesi.
- Kritik Kat Mekanizması KontrolüDeprem sırasında hasarın tek bir katta yoğunlaşarak ani bir kat göçmesine yol açıp açmayacağının, kat mekanizması oluşum riskine karşı yapılan kontrolü.
- Kuvvetli Yer Hareketi SüresiDeprem kaydında mühendislik açısından anlamlı sarsıntının devam ettiği, seçilen ölçüte bağlı zaman aralığı.
- Kümülatif HasarBir elemanın deprem sırasında tekrarlanan az sayıda ama büyük genlikli plastik deformasyon döngüsü yaşaması sonucu, tek bir döngüde göçmese bile kapasitesini kademeli kaybetmesi olayı.
- Kütle MerkeziBir katın kütlesinin dengede kabul edilebileceği, deprem sırasında oluşan atalet kuvvetinin doğrudan etkidiği kabul edilen nokta.
- Levha TektoniğiYer kabuğunun, manto üzerinde hareket eden birkaç büyük ve çok sayıda küçük rijit levhadan oluştuğunu ve depremlerin bu levhaların sınırlarındaki etkileşimden kaynaklandığını açıklayan jeolojik teori.
- Lifli Eleman ModeliNonlineer analizde, bir kesitin beton ve donatı çubuklarını temsil eden çok sayıda küçük 'lif'e bölünerek her liften ayrı ayrı gerilme-şekil değiştirme takip edildiği, plastikleşmenin eleman boyunca dağılı biçimde modellendiği yaklaşım.
- LitosferYer kabuğu ile üst mantonun mekanik olarak daha rijit en üst bölümünden oluşan dış katman.
- Logaritmik AzalımSerbest titreşimde aynı işaretli ardışık tepe genliklerinin oranının doğal logaritması.
- Love DalgasıYer yüzeyi boyunca yayılan, yatay düzlemde yayılma yönüne dik yönde titreşen yüzey dalgası türü; genellikle en büyük yatay hasarı üreten dalga bileşenlerinden biridir.
- Maksimum Yer Hızı (PGV)Bir yer hareketi kaydında ulaşılan en yüksek mutlak hız değeri; orta-uzun periyotlu yapıların hasar potansiyeliyle PGA'dan daha güçlü ilişkilidir.
- Maksimum Yer İvmesi (PGA)Bir deprem ivme kaydında, yer hareketinin ulaştığı en yüksek mutlak ivme değeri.
- Merkez Üssü (Episantr)Bir depremin yer altındaki kırılma noktası olan odak noktasının (hiposantrın), yeryüzüne dik olarak izdüşürülmesiyle bulunan yüzeydeki nokta.
- Modal AnalizBir yapının doğal titreşim periyotlarını, mod şekillerini ve modal kütle katılım oranlarını hesaplayan, dinamik analizin temel adımını oluşturan yöntem.
- Modal DönüşümFiziksel yer değiştirmelerin mod şekilleri ve modal koordinatların birleşimiyle ifade edilmesi.
- Modal Katılım KatsayısıBir modun belirli doğrultudaki taban hareketiyle nasıl uyarıldığını ifade eden katsayı.
- Modal Kombinasyon KurallarıMod birleştirme yönteminde, farklı titreşim modlarının ayrı ayrı hesaplanan tepe tepkilerini, binanın tek bir toplam tepkisinde birleştirmek için kullanılan istatistiksel kuralların genel adı; SRSS ve CQC bu kuralların en yaygın kullanılan iki örneğidir.
- Modal Kütle Katılım OranıBir titreşim modunun, yapının toplam eylemsizlik kuvvetine (ve dolayısıyla toplam deprem tepkisine) ne oranda katkı sağladığını gösteren yüzdesel değer.
- Modların OrtogonalliğiBir yapının farklı doğal titreşim modlarının, kütle ve rijitlik matrisine göre birbirinden bağımsız (matematiksel olarak dik) olması özelliği; mod birleştirme yönteminin ve SRSS/CQC gibi kombinasyon kurallarının varlık nedeni.
- Moment Magnitüdü (Mw)Depremin skaler sismik momentinden hesaplanan logaritmik büyüklük ölçüsü.
- MSK Şiddet ÖlçeğiDepremin gözlenen etkilerini ve yapı hasarını on iki derecede sınıflandıran makrosismik ölçek.
- Newmark MetoduBir yapının hareket denklemini, zamanı küçük adımlara bölerek adım adım (sayısal olarak) çözen, zaman tanım alanında analizin temelini oluşturan integrasyon yöntemi.
- Normal FayTavan bloğunun taban bloğuna göre aşağı doğru hareket ettiği, yer kabuğunun gerilme (çekme) gerilmeleri altında olduğu bölgelerde oluşan eğim atımlı fay türü.
- Odak DerinliğiBir depremin gerçek kırılma noktasının (odak/hiposantr), yeryüzünden aşağı doğru ölçülen dikey uzaklığı.
- Olası En Büyük DepremBilinen bir fayın, mevcut jeolojik ve sismotektonik bilgilere göre üretebileceği kabul edilen, olasılık atanmayan en büyük büyüklükteki deprem senaryosu.
- Olasılıksal Sismik Tehlike AnaliziBir bölgedeki tüm olası deprem senaryolarını ve oluşma olasılıklarını istatistiksel olarak birleştirerek, belirli bir aşılmama olasılığına karşılık gelen tasarım yer hareketini üreten yöntem.
- Omori YasasıBir ana depremden sonraki artçı deprem sıklığının, zamanla yaklaşık olarak zamanın tersiyle orantılı biçimde azaldığını ifade eden ampirik istatistiksel yasa.
- Öncü DepremBir ana depremden önce, aynı fay bölgesinde meydana gelen ve ancak ana deprem gerçekleştikten sonra geriye dönük olarak 'ön deprem' olarak sınıflandırılabilen küçük sarsıntılar.
- Özdeğer AnaliziYapının serbest titreşim frekansları ve mod şekillerini kütle ile rijitlik matrislerinden belirleyen analiz.
- PaleosismolojiGeçmiş depremleri jeolojik ve jeomorfolojik izlerinden araştıran bilim dalı.
- Park-Ang Hasar İndeksiBir elemanın hem ulaştığı maksimum şekil değiştirmeyi hem de deprem boyunca biriktirdiği histerezis enerjisini tek bir sayısal hasar değerine birleştiren bileşik hasar ölçütü.
- Performansa Dayalı TasarımBir yapının önceden tanımlanmış performans hedeflerini karşılayıp karşılamadığının, doğrusal olmayan analiz yöntemleriyle doğrudan ve sayısal olarak kontrol edildiği tasarım yaklaşımı.
- Radyasyon SönümüTitreşen temel veya yapıdan çıkan dalgaların enerjiyi çevredeki zemine taşımasıyla oluşan sönüm etkisi.
- Rayleigh DalgasıZemin parçacıklarının eliptik bir yörüngede hareket ettiği, yalnızca yeryüzüne yakın bölgede yayılan ve genellikle en yıkıcı etkiyi oluşturan yüzey dalgası.
- Rayleigh SönümlemeBir yapının sönüm matrisini, kütle ve rijitlik matrislerinin belirli katsayılarla ağırlıklı toplamı olarak tanımlayan, zaman tanım alanında analizlerde yaygın kullanılan matematiksel sönüm modeli.
- Rayleigh YöntemiBir yapının doğal titreşim periyodunu, tam bir modal analiz yapmadan, varsayılan bir sehim şekli üzerinden enerji korunumu ilkesiyle hızlı ve yaklaşık biçimde tahmin eden klasik el hesabı yöntemi.
- RezonansBir sistemin doğal titreşim periyodunun, kendisini zorlayan dış etkinin baskın periyoduna yakın olması durumunda tepki genliğinin aşırı derecede büyümesi olgusu.
- Richter Ölçeği1935'te Charles Richter'in geliştirdiği, sismogramdaki dalga genliğine dayanan ilk aletsel deprem büyüklüğü ölçeği.
- Rijitlik MerkeziBir katta uygulanan yatay kuvvetin, ek bir burulma oluşturmadan geçmesi gereken, düşey elemanların rijitliklerine göre belirlenen nokta.
- RMS İvmeBelirli bir zaman aralığında ivme karelerinin ortalamasının kareköküyle hesaplanan hareket ölçüsü.
- Sarsma Tablası DeneyiBir yapı modelinin veya elemanının, gerçek deprem ivme kayıtlarını üreten hareketli bir platform üzerinde titreştirilerek deprem davranışının deneysel olarak incelenmesi.
- SH DalgasıTanımlanan düşey yayılım düzlemine dik, yatay parçacık hareketi gösteren S dalgası bileşeni.
- Sismik BoşlukBir fay hattı üzerinde, komşu segmentlere kıyasla uzun süredir büyük bir deprem üretmemiş, bu nedenle biriken gerilmenin henüz boşalmadığı ve gelecekte kırılma potansiyeli yüksek görülen segment.
- Sismik Dalga KırılmasıSismik dalganın farklı dalga hızına sahip ortama geçerken yayılma doğrultusunun değişmesi.
- Sismik Dalga YayılımıDeprem dalgalarının kaynaktan yayılırken geometrik yayılma, malzeme sönümü ve ortam değişiklikleri nedeniyle genlik ve enerji bakımından uğradığı değişimin fiziği.
- Sismik İzolasyonYapıyı temelinden esnek/sönümlü izolatörlerle ayırarak deprem enerjisinin üst yapıya aktarımını azaltan tasarım stratejisi.
- Sismik Kayıt İstasyonuBir sismografın veya akselerometrenin kalıcı olarak kurulu olduğu, yer hareketini sürekli izleyen sabit gözlem noktası.
- Sismik KütleDeprem hesaplarında atalet kuvveti üretecek şekilde dikkate alınan, bina kendi ağırlığı ve hareketli yükün bir kısmından oluşan toplam kütle.
- Sismik MomentKayacın kayma direnci, kırılma yüzeyinin alanı ve ortalama atma miktarının çarpımıyla hesaplanan, bir depremin toplam büyüklüğünü fiziksel olarak ifade eden büyüklük (M0).
- SismisiteBir bölgede belirli bir zaman aralığında meydana gelen depremlerin sıklığını, büyüklüğünü ve mekansal dağılımını tanımlayan genel kavram.
- SismografYer hareketini (genellikle zemin hızını) zamana bağlı olarak sürekli kaydeden, hassas depremleri de algılayabilen ölçüm cihazı.
- SismogramBir sismik ölçüm sisteminin belirli konum ve doğrultudaki yer hareketini zaman boyunca kaydetmesiyle elde edilen veri.
- SismolojiDepremleri, sismik dalgaları ve bu dalgalar aracılığıyla Yer'in iç yapısını inceleyen bilim dalı.
- Sönümleme Katsayısı (c)Doğrusal viskoz modelde sönüm kuvvetinin göreli hızla orantısını belirleyen katsayı.
- Sönümleme MatrisiÇok serbestlik dereceli sistemde hızları viskoz sönüm kuvvetleriyle ilişkilendiren matris.
- Spektral Hız (Sv)Belirli periyot ve sönüme sahip osilatörün bir yer hareketi altında ulaştığı en büyük göreli hız.
- Spektral Yer DeğiştirmeBelirli periyot ve sönüm oranına sahip tek serbestlik dereceli bir sistemin deprem yer hareketi altında ulaştığı en büyük göreli yer değiştirme.
- Süneklik Bazlı TasarımDeprem tasarımını, elemanların taşıyabileceği süneklik düzeyi üzerinden ele alan; taşıyıcı sistem davranış katsayısının (R) da temelini oluşturan geleneksel deprem mühendisliği yaklaşımı.
- Süneklik TalebiBir yapı elemanının deprem sırasında gerçekte ulaşması beklenen plastik şekil değiştirme miktarının, akma şekil değiştirmesine oranı.
- Süre Büyüklüğü (Md)Sismik kayıttaki salınımların gürültü düzeyine yaklaşana kadar sürdüğü süreyi kullanan bölgesel büyüklük ölçüsü.
- SV DalgasıParçacık hareketi yayılım doğrultusunu içeren düşey düzlemde ve yayılmaya dik olan S dalgası bileşeni.
- Tabaka RezonansıZemin tabakasında yansıyan dalgaların belirli frekanslarda birlikte büyüyen hareket oluşturması.
- Taban BloğuEğimli bir fay yüzeyinin geometrik olarak alt tarafında bulunan kaya bloğu.
- Taban Kesme KuvvetiBir binanın temel seviyesinde, deprem etkisiyle oluşan tüm kat kesme kuvvetlerinin bileşkesi olan toplam yatay kuvvet.
- Taban Kesme Kuvveti KatsayısıHesaplanan taban kesme kuvvetinin, binanın toplam ağırlığına oranı; bir binanın deprem yüküne göre ne kadar 'ağır' tasarlandığını gösteren boyutsuz gösterge.
- Tavan BloğuEğimli bir fay yüzeyinin geometrik olarak üst tarafında bulunan kaya bloğu.
- Temel Giriş HareketiYapı ve temel ataletinden bağımsız kinematik çözümde temelin maruz kaldığı öteleme ve dönme hareketleri.
- Tepki SpektrumuTek serbestlik dereceli sistemlerin, farklı doğal periyotlarda belirli bir deprem kaydına verdiği azami dinamik tepkiyi (ivme, hız veya yer değiştirme) gösteren temel deprem mühendisliği aracı.
- Ters FaySıkışma gerilmeleri etkisiyle üst bloğun alt bloğa göre yukarı doğru itildiği eğim atımlı fay türü.
- Titreşim PeriyoduBir yapının serbest titreşim yaptığında bir tam salınımı tamamlaması için geçen süre; yapının kütle ve rijitliğine bağlı dinamik özelliği.
- Topografik BüyütmeTepe, sırt ve şev geometrisinin sismik dalga yayılımını değiştirerek belirli yerlerde hareket genliğini artırması.
- Transform Levha Sınırıİki levhanın sınır boyunca ağırlıklı olarak yatay yönde birbirine göre kaydığı tektonik sınır.
- Yakın Fay EtkisiKırılan fay yüzeyine yakın (genellikle 10-20 km içindeki) bölgelerde, yönlülük nedeniyle ortaya çıkan, kısa süreli ama çok yüksek genlikli darbe (pulse) tipi yer hareketi.
- Yakınsak Levha Sınırıİki levhanın birbirine yaklaştığı, dalma-batma veya kıtasal çarpışma gelişebilen sınır.
- Yapısal GüçlendirmeMevcut bir binanın deprem performansını, taşıyıcı sistemine ek eleman veya güçlendirme ekleyerek istenen düzeye yükseltme işlemi.
- Yer Değiştirme Esaslı TasarımDeprem tasarımını, kuvvet azaltma katsayısı üzerinden değil doğrudan hedeflenen yer değiştirme/süneklik talebinden yola çıkarak kurgulayan, klasik kuvvet bazlı tasarıma alternatif tasarım felsefesi.
- Yer Değiştirme SpektrumuTek serbestlik dereceli sistemlerin farklı periyotlarda bir deprem kaydına verdiği azami yer değiştirme tepkisini gösteren eğri.
- Yer Hareketinin Frekans İçeriğiDeprem kaydındaki hareketin farklı frekanslara dağılımını tanımlayan özellik.
- Yerel Magnitüd (ML)Richter ölçeğinin teknik adı; sismogramdaki en büyük dalga genliğinin logaritmasına dayanan, kaynak-istasyon uzaklığına göre düzeltilmiş büyüklük ölçeği.
- Yırtılma HızıBir fay kırılmasının, kırılma başlangıç noktasından itibaren fay düzlemi boyunca yayılma hızı.
- Yönelim EtkisiBir fay kırılmasının, gözlemciye doğru ilerlemesi durumunda, sismik dalgaların o gözlemci konumunda üst üste binerek kısa süreli ama çok yüksek genlikli bir hız darbesi oluşturması olayı.
- Yüzey DalgalarıCisim dalgalarının (P ve S dalgalarının) yer yüzeyi veya tabaka sınırlarıyla etkileşiminden türeyen, enerjisi yüzeye yakın bölgede yoğunlaşan, genellikle daha büyük genlik ve daha düşük frekansa sahip deprem dalgası türü.
- Yüzey Dalgası Büyüklüğü (Ms)Deprem kayıtlarındaki yüzey dalgası genliklerinden, uzaklık ve periyot düzeltmeleriyle hesaplanan büyüklük.
- Yüzey FaylanmasıDeprem kırılmasının yer yüzeyine ulaşarak zeminde kalıcı ötelenme ve deformasyon oluşturması.
- Zaman Tanım Alanında AnalizYapının hareket denklemini gerçek veya yapay bir deprem ivme kaydına karşı her zaman adımında çözerek tepkisinin tam olarak hesaplandığı dinamik analiz yöntemi.
- Zemin SıvılaşmasıDoygun gevşek kum zeminlerin deprem sırasında taşıma gücünü kaybederek sıvı gibi davranması.
- Zemin Transfer FonksiyonuBir zemin sisteminin giriş ve çıkış hareketlerini frekans alanında birbirine bağlayan karmaşık oran.
- Zemin-Yapı EtkileşimiZeminin esnekliğinin yapının dinamik davranışını, yapının da zemin tepkisini karşılıklı olarak etkilemesi.
- Zemin-Yapı RezonansıZemin hareketindeki baskın frekanslarla yapı veya bağlı zemin-yapı sisteminin frekanslarının yakınlaşmasıyla tepkinin büyüyebilmesi.
Bu aramayla eşleşen içerik bulunamadı.