- PodcastTBDY 2018 Yumuşak Kat Düzensizliğini Doğru Hesaplıyor mu?Yumuşak kat düzensizliği farklı yönetmeliklerde nasıl hesaplanıyor? Bu bölümde TBDY 2018'in göreli kat ötelemesine dayanan yöntemini doğrudan rijitlik hesabıyla karşılaştırıyor; OpenSees analizleri üzerinden 2,0 sınır değerinin sonuçlarını ve lineer analizin neden yetersiz kalabileceğini inceliyoruz.
- PodcastBinaların Diz Çöktüğü An: Yumuşak Kat Gerçeği6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinde yıkılan pek çok yeni binanın ortak bir kusuru vardı: Yumuşak Kat. Peki, kağıt üzerinde yönetmeliklere uygun görünen projeler neden sahada 'diz çöküyor'? Bu bölümde, mühendislik pratiğinde en çok ihmal edilen ve yanlış anlaşılan konulardan biri olan 'Yumuşak Kat Düzensizliği'ni masaya yatırıyoruz.
- PodcastR Katsayısı ve Türkiye'de İşçilikBu bölümde R katsayısı ve Türkiye'deki işçilik ilişkisi hakkında ve buna bağlı olarak da yapıların depremde beklenen performans hedefi hakkında konuşuyorum.
- PodcastKolon-Kiriş Birleşim Bölgelerinin TasarımıBu bölümde kolon-kiriş birleşim bölgelerinin kesme güvenliği kontrolünün ne olduğundan ve mühendislerin bu hesapta yaptığı bir yanlıştan bahsediliyor. Mühendislerin bu hataya sundukları argümanlar tartışılıyor.
- PodcastTBDY 2018 kapsamında süneklik ve kapasite tasarımı ilkeleri nelerdir?Bu bölümde Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018'in üzerine kurulduğu iki tasarım prensibi olan sünek ve kapasite tasarımı ilkelerinin ne olduğu tartışılacak ve bu ilkelerin yanlış anlaşıldığı noktalara değinilerek, bu yanlışlar düzeltilecek.
Sözlük
Tüm terimler →- 1 Saniye Tasarım Spektral İvme Katsayısı (SD1)Bir saniye harita spektral ivme katsayısının yerel zemin etki katsayısıyla çarpılmasıyla elde edilen tasarım parametresi.
- Bağ Derecesi KatsayısıBağ kirişli bir perde sisteminde, toplam devrilme momentinin hangi oranda bağ kirişleri aracılığıyla (eksenel kuvvet çifti şeklinde), hangi oranda ise perde parçalarının kendi eğilme kapasiteleriyle karşılandığını ifade eden katsayı.
- Bağ Kirişli (Boşluklu) PerdeKapı veya pencere gibi düzenli boşluklarla ayrılmış iki veya daha fazla perde parçasının, bağ kirişleri aracılığıyla birbirine bağlanarak birlikte çalıştığı betonarme perde sistemi.
- Bina Kullanım SınıfıTBDY 2018'de binaların kullanım amacına ve deprem sonrası işlevsel önemine göre dört sınıfa (BKS 1-4) ayrıldığı, bina önem katsayısını belirleyen sınıflandırma.
- Bina Önem KatsayısıBinanın kullanım sınıfına (BKS) bağlı olarak tasarım deprem yükünü büyüten, deprem sonrası işlevsel önemi yansıtan katsayı (I).
- Bina Performans DüzeyiTBDY 2018'de bir binanın belirli bir deprem yer hareketi düzeyinde ulaşması hedeflenen hasar durumunu tanımlayan dört performans sınıfından biri: Kesintisiz Kullanım (KK), Sınırlı Hasar (SH), Kontrollü Hasar (KH) ve Göçmenin Önlenmesi (GÖ).
- Bina TabanıDeprem hesabında bina yüksekliğinin başlangıcı kabul edilen ve bodrumların davranışına göre belirlenen referans kot.
- Bina Yüksekliği (HN)TBDY 2018'de bina yükseklik sınıfının (BYS) belirlenmesinde kullanılan girdi büyüklük; binanın temel üstünden (veya rijit bodrum perdelerinin üst kotundan) en üst kat döşemesine kadar ölçülen toplam yükseklik (HN).
- Bina Yükseklik SınıfıTBDY 2018'de binaların temel üstü yüksekliğine göre sekiz sınıfa (BYS I-VIII) ayrıldığı ve hangi tasarım/hesap kuralının hangi binaya uygulanacağını belirleyen sınıflandırma sistemi.
- Birleşim Bölgesi Kesme GüvenliğiKolon-kiriş birleşiminde aktarılan kuvvetlerden doğan kesme talebinin birleşim kapasitesiyle karşılaştırılması.
- Brüt Kesit RijitliğiKesitin başlangıç geometrisi ve elastisite modülüyle belirlenen, çatlak etkilerinin uygulanmadığı referans rijitlik.
- Burulma Düzensizliği (A1)Bir kattaki maksimum göreli kat ötelemesinin, o kattaki ortalama göreli ötelemeye oranının (ηbi) 1.2'den büyük olması durumunda ortaya çıkan planda düzensizlik türü.
- Burulma Düzensizliği Katsayısı (ηbi)Bir kattaki en büyük göreli ötelemenin aynı kattaki ortalama göreli ötelemeye oranı.
- Çok Modlu İtme YöntemiYapının birden fazla titreşim moduna karşılık gelen itme analizlerinin ayrı ayrı yapılıp sonuçların birleştirildiği, yüksek modların katkısının önemli olduğu binalar için kullanılan statik doğrusal olmayan analiz yöntemi.
- Dayanım Düzensizliği Katsayısı (ηci)Betonarme bir katta toplam etkili kesme alanının üst kattaki karşılığına oranı; B1 kontrolünün boyutsuz göstergesi.
- Dayanım Fazlalığı Katsayısı (D)Bir taşıyıcı sistemin gerçek dayanımının, ilk akmanın oluştuğu hesap dayanımından ne kadar fazla olduğunu ifade eden, R katsayısıyla birlikte deprem yükü hesabında kullanılan katsayı.
- Dayanım HiyerarşisiSünek davranışın hedeflenen bölgelerde oluşması için eleman ve göçme biçimleri arasında kurulan dayanım sıralaması.
- Dayanıma Göre Tasarım (DGT)Azaltılmış deprem etkileri altında hesaplanan eleman dayanım taleplerinin tasarım dayanımlarıyla karşılaştırıldığı deprem tasarımı yaklaşımı.
- DD-1 Çok Seyrek Deprem Yer HareketiSpektral büyüklükleri için 50 yılda aşılma olasılığı yüzde 2 olan, yaklaşık 2475 yıl tekrarlanma periyotlu deprem düzeyi.
- DD-3 Sık Deprem Yer HareketiSpektral büyüklükleri için 50 yılda aşılma olasılığı yüzde 50 olan, yaklaşık 72 yıl tekrarlanma periyotlu deprem düzeyi.
- DD-4 Çok Sık Deprem Yer HareketiSpektral büyüklükleri için 50 yılda aşılma olasılığı yüzde 68 olan, yaklaşık 43 yıl tekrarlanma periyotlu servis depremi düzeyi.
- Deprem Tasarım SınıfıTBDY 2018'de, bir bölgenin deprem tehlike düzeyi ile binanın kullanım sınıfının birlikte belirlediği, hangi hesap yöntemi ve detaylandırma kurallarının uygulanacağını gösteren sınıflandırma (DTS 1-4).
- Deprem Tehlike HaritasıTürkiye genelinde, belirli aşılma olasılıklarına karşılık gelen yer hareketi düzeylerini (SS, S1 gibi harita spektral ivme katsayılarını) mekansal olarak gösteren, TBDY 2018'in temelini oluşturan harita.
- Deprem Yer Hareketi DüzeyiTBDY 2018'in, farklı aşılma olasılıklarına karşılık gelen dört ayrı deprem şiddeti düzeyi (DD-1 ila DD-4) tanımladığı, performans hedeflerinin dayandığı temel çerçeve.
- Deprem Yükü Azaltma Katsayısı (Ra)Taşıyıcı sistem davranış katsayısının (R), yapının titreşim periyoduna bağlı olarak kademeli şekilde devreye girmesini sağlayan, tasarım deprem yükü formülünde kullanılan periyoda bağlı azaltma katsayısı.
- Dışmerkez Çaprazlı Çelik ÇerçeveÇaprazın kiriş üzerinde kasıtlı olarak dışmerkez (kolon-kiriş kesişim noktasından ötelenmiş) bağlandığı, aradaki kısa kiriş parçasının (bağ kirişi/link) enerji yutucu sünek eleman olarak tasarlandığı çelik sistem.
- Doğrusal Elastik Hesap YöntemiYapının deprem etkisi altında tamamen elastik davrandığı varsayımıyla, eşdeğer deprem yükü veya mod birleştirme yöntemleriyle yapılan standart tasarım hesabı.
- Doğrusal Olmayan Hesap YöntemiMalzeme ve/veya geometrik doğrusal olmayan davranışın doğrudan modellendiği, performansa dayalı değerlendirmede kullanılan gelişmiş analiz yöntemi.
- Donatılı Yığma BinaTaşıyıcı duvarlarına düşey ve yatay doğrultuda deprem donatısı yerleştirilerek, donatısız yığmaya göre daha yüksek süneklik ve dayanım sağlanan yığma bina türü.
- Donatısız Yığma BinaTaşıyıcı duvarlarında herhangi bir düşey veya yatay deprem donatısı bulunmayan, yalnızca kargir birimler (tuğla, taş, briket) ve harçla inşa edilmiş yığma bina türü.
- Döşeme Süreksizliği (A2)Döşemede, deprem kuvvetlerini düşey taşıyıcı sistem elemanlarına güvenle aktaramayacak büyüklükte boşluk veya rijitlik/dayanım azalması bulunması durumunda ortaya çıkan planda düzensizlik türü.
- Düzeltilmiş SPT Darbe Sayısı (N60)Standart penetrasyon deneyinde ölçülen darbe sayısının yüzde 60 enerji düzeyi ve kullanılan düzeltme yaklaşımına göre düzenlenmiş değeri.
- Düzensizlik Türleri (A1-A2-A3, B1-B2)TBDY 2018'in planda (A1-A2-A3) ve düşeyde (B1-B2) tanımladığı, her biri ayrı hesap kısıtlaması getiren beş temel yapısal düzensizlik kodu.
- Ek DışmerkezlikKütle ve rijitlik dağılımındaki hesaba katılamayan belirsizlikleri karşılamak için, hesaplanan dışmerkezliğe yönetmelikçe eklenmesi zorunlu tutulan ek (kazai) dışmerkezlik payı.
- Ek Dışmerkezlik Büyütme Katsayısı (Dbi)Eşdeğer deprem yükü hesabında belirli burulma düzensizliği değerleri için yüzde 5 ek dışmerkezliği artıran katsayı.
- Elastik Tasarım SpektrumuYapının sünek davranışından kaynaklanan yük azaltımı uygulanmadan önceki, tamamen elastik tepkiyi temsil eden tasarım spektrumu.
- Elastomer Yalıtım BirimiKauçuk (elastomer) ile çelik ara plakaların dönüşümlü olarak istiflenmesiyle oluşturulan, en yaygın kullanılan sismik yalıtım birimi türü.
- Eşdeğer Deprem Yükü YöntemiDeprem etkisinin, yapının birinci titreşim moduna dayalı statik bir yatay yük dağılımıyla temsil edildiği, en basit doğrusal elastik deprem hesap yöntemi.
- Etki/Kapasite Oranı (EKO)Mevcut binaların hızlı (ön) değerlendirilmesinde kullanılan, bir kolonun deprem etkisi altında maruz kalacağı kesme kuvveti talebinin, o kolonun kesme kapasitesine oranı.
- Etkili Kesme Alanı (ΣAe)B1 kontrolünde kolon, perde ve uygun dolgu duvar alanlarının belirli ağırlıklarla toplandığı doğrultuya bağlı alan.
- Etkin Göreli Kat ÖtelemesiHesaplanan rölatif kat ötelenmesinin, burulma düzensizliği veya süneklik düzeyi gibi etkenleri yansıtacak şekilde bir büyütme katsayısıyla çarpılmasıyla elde edilen, kontrolde kullanılan gerçek tasarım değeri.
- Etkin Kesit Rijitliği ÇarpanıBrüt kesit rijitliğini, analizde kullanılacak etkin rijitliğe dönüştüren eleman ve deformasyon türüne bağlı katsayı.
- Etkin Sönüm OranıBir sismik yalıtım sisteminin, gerçek histeretik (kuvvet-yerdeğiştirme çevrimi) davranışını eşdeğer bir viskoz sönüm oranıyla ifade eden, tasarım yerdeğiştirmesinin belirlenmesinde kullanılan parametre.
- Etkin Yalıtım PeriyoduSismik yalıtım sistemi kullanılan bir binanın, yalıtım sisteminin etkin (sekant) yatay rijitliğine ve üstyapı kütlesine bağlı olarak hesaplanan doğal titreşim periyodu.
- Geçiş Katı (Transfer Katı)Bir binada üst kattaki taşıyıcı sistem düzeninin (kolon/perde konumlarının) alt kattan farklı olması nedeniyle, yüklerin büyük kirişler veya perdelerle yeniden dağıtıldığı özel kat.
- Göçme Öncesi Sınır DurumuTBDY 2018'de, çok seyrek görülen büyük bir depremde binanın ağır hasar görse de göçmemesinin hedeflendiği en üst hasar sınırı durumu.
- Göreli Kat ÖtelenmesiKat ötelenmesinin kat yüksekliğine bölünmesiyle elde edilen, TBDY 2018'de sınırlandırılan boyutsuz servis durumu kontrol büyüklüğü.
- Güçlü Kolon-Zayıf Kiriş PrensibiKolonların birleşim noktasındaki kirişlerden daha yüksek moment kapasitesine sahip olacak şekilde tasarlanarak, plastik mafsalların kolonlarda değil kirişlerde oluşmasını garanti eden kapasite tasarımı ilkesi.
- Hareketli Yük Katılım Katsayısı (n)Deprem anındaki sismik kütlenin hesabında, bina üzerindeki hareketli (kullanım) yükünün tamamı yerine ne oranının dikkate alınacağını belirleyen katsayı.
- Harita Spektral İvme Katsayıları (SS, S1)Olasılıksal sismik tehlike analiziyle üretilen, kaya zemin için tanımlanmış kısa periyot (SS) ve 1 saniye periyot (S1) spektral ivme katsayıları; tasarım spektrumunun ham girdisi.
- İkinci Mertebe Etkisi (P-Delta etkisi)Bir binanın yatay yer değiştirmeleri ile düşey yükler arasındaki etkileşimden (P-Delta) kaynaklanan ek iç kuvvetlerin, kat ötelemesi büyütme katsayısı üzerinden kontrol edilip edilmediğini belirleyen TBDY 2018 kriteri.
- İleri Performans HedefiBelirli bina gruplarında daha seyrek depremlerde veya daha sınırlı hasarla sağlanması gereken gelişmiş performans koşulları.
- Kapasite EğrisiPushover analizinden elde edilen, yapının taban kesme kuvveti ile tepe deplasmanı arasındaki ilişkiyi gösteren eğri.
- Kapasitesi Korunmuş BölgeÇelik taşıyıcı elemanlarda plastik mafsal oluşumu beklenen bölge civarında, kaynak, delik veya çentik gibi süreksizliklerin oluşturulmasının yasaklandığı, gevrek kırılma riskini azaltmayı amaçlayan bölge.
- Kapasiteye Göre Hesap Kesme KuvvetiEleman uçlarının moment kapasitesine ulaşmasıyla oluşabilecek kesmeyi esas alan tasarım kuvveti.
- Karelerin Toplamının Karekökü YöntemiKarelerin Toplamının Karekökü anlamına gelen, her titreşim modunun tepkisinin karesini alıp toplayarak karekökünü hesaplayan modal kombinasyon kuralı.
- Kesintisiz Kullanım Performans Düzeyi (KK)TBDY 2018'de tanımlanan performans düzeyleri arasında en üst seviye; binanın depremden hemen sonra herhangi bir onarıma gerek kalmadan kesintisiz kullanılabilir durumda kalmasını ifade eder.
- Kesit Hasar SınırıTBDY 2018'de, bir taşıyıcı eleman kesitindeki birim şekil değiştirmelerin karşılaştırıldığı, bina genelindeki performans düzeyleriyle aynı adları taşıyan üç hasar sınırı: Sınırlı Hasar (SH), Kontrollü Hasar (KH) ve Göçmenin Önlenmesi (GÖ).
- Kısa KolonSerbest boyu, kesit boyutuna oranla normalden kısa kaldığı için deprem sırasında beklenenden çok daha fazla kesme kuvvetine maruz kalan ve gevrek kesme kırılması riski taşıyan kolon.
- Kısa Periyot Tasarım Spektral İvme KatsayısıTasarım spektrumunun yatay plato bölgesindeki ivme değerini belirleyen, harita spektral ivme katsayısının yerel zemin etkisiyle büyütülmüş hâli (SDS).
- Kiriş MekanizmasıPlastik şekil değiştirmelerin ağırlıkla kiriş uçlarına yayıldığı, katlar boyunca enerji tüketimini hedefleyen çerçeve mekanizması.
- Kiriş-Kolon Birleşim BölgesiKiriş ve kolonların kesiştiği, yüksek kesme kuvvetlerine maruz kalan ve taşıyıcı sistemin bütünlüğü için kritik olan düğüm bölgesi.
- Kolon Sarılma BölgesiBir betonarme kolonun üst ve alt uçlarında, deprem sırasında plastik mafsal oluşumu beklenen ve bu nedenle sıkı aralıklı özel deprem etriyesiyle sarılması zorunlu olan bölge.
- Kontrollü Hasar Performans Düzeyi (KH)Deprem performans düzeyleri arasında orta sınıf; taşıyıcı sistemde belirgin ama kontrol altında ve onarılabilir düzeyde hasar oluşmasına izin veren performans hedefi.
- Kritik Perde YüksekliğiBir betonarme perde duvarın taban kesitinden itibaren, plastik mafsal oluşumunun ve dolayısıyla sıkı sargılı perde başlığı donatısının zorunlu olduğu üst sınır yüksekliği.
- Kurşun Çekirdekli Elastomer Yalıtım BirimiElastomer yalıtım biriminin merkezine, deprem sırasında plastik akarak enerji yutan bir kurşun çekirdek eklenmesiyle oluşturulan, hem yalıtım hem sönüm işlevini tek bir elemanda birleştiren yalıtım birimi türü.
- Kuşatılmamış BirleşimBir betonarme kolon-kiriş birleşim bölgesinin, dört yüzünden yeterli genişlikte kirişlerle çevrelenmemiş olması durumu; bu durum birleşim bölgesi için daha sıkı enine donatı gereksinimi doğurur.
- Kuşatılmış BirleşimBir betonarme kolon-kiriş birleşim bölgesinin, dört yüzünden de kolon genişliğinin en az belirli bir oranı kadar genişliğe sahip kirişlerle çevrelenmiş olması durumu; bu durum birleşim bölgesi enine donatı gereksinimini azaltır.
- Kuşatılmış Yığma BinaDuvar panolarının çevresinin, duvar örülmeden önce veya sonra dökülen betonarme düşey ve yatay hatıllarla (bilezik) tamamen çevrelendiği yığma bina türü.
- Lifli Polimer (FRP) GüçlendirmesiKarbon, cam veya aramid liflerinden oluşan, epoksi reçineyle yapı elemanının yüzeyine yapıştırılan ince ve hafif şeritlerle, kesit boyutunu neredeyse değiştirmeden dayanım ve sargılama sağlayan güçlendirme yöntemi.
- Mega-Kolon / Mega-KirişYüksek binalarda birden fazla katı kapsayan, çok büyük enkesitli, genellikle dıştan destek (outrigger) sistemiyle birlikte kullanılan düşey ve yatay taşıyıcı elemanlar.
- Merkezi Çaprazlı Çelik ÇerçeveÇapraz elemanların kolon-kiriş kesişim noktalarında (veya bu noktalara çok yakın) merkezi olarak birleştiği, yatay yükleri esas olarak çaprazların eksenel kuvvetiyle taşıyan çelik taşıyıcı sistem türü.
- Minimum Deprem YüküHesaplanan taban kesme kuvvetinin, yönetmelikte tanımlanan bir alt sınırın altına düşmesini engelleyen zorunlu asgari deprem yükü şartı.
- Mod Birleştirme YöntemiYapının birden fazla titreşim modunun katkısının ayrı ayrı hesaplanıp istatistiksel kurallarla (SRSS, CQC) birleştirildiği doğrusal elastik deprem hesap yöntemi.
- Modal Kapasite Diyagramı YöntemiTBDY 2018'de, çok modlu statik itme (pushover) analiziyle performans değerlendirmesi yapmak için kullanılan doğrusal olmayan hesap yöntemi.
- Modal Yerdeğiştirme TalebiStatik itme (pushover) analizinde, yapının belirli bir titreşim moduna karşılık gelen kapasite eğrisi üzerinde, seçilen deprem yer hareketi düzeyi için ulaşması beklenen tepe yer değiştirmesi hedef değeri.
- Moment Aktaran Çelik ÇerçeveYatay yükleri, çapraz veya perde kullanılmadan yalnızca kolon-kiriş birleşimlerinin rijit (moment aktarabilen) bağlantısı yoluyla taşıyan çelik taşıyıcı sistem türü.
- Moment ÇerçevesiYatay yükleri, kolon-kiriş birleşimlerinin eğilme ve kayma rijitliği yoluyla (çapraz veya perde olmadan) taşıyan çerçeve sistem türü ile bu sistemin deprem sünekliğine göre sınıflandırılması.
- Normal Performans HedefiTBDY'de bina türü ve deprem tasarım sınıfına göre belirlenen temel deprem düzeyi ile performans düzeyi eşleşmeleri.
- Özel Deprem ÇirozuBir betonarme kesitteki etriye kollarının arasında kalan ara boyuna donatı çubuklarını da sarmak için kullanılan, en az bir ucu 135 derece kancalı ek enine donatı elemanı.
- Özel Deprem EtriyesiSüneklik düzeyi yüksek betonarme elemanlarda, uçları 135 derece kancalı olarak boyuna donatıyı sıkıca sarıp beton çekirdeği kuşatan, sıkı aralıklı enine donatı türü.
- Panel BölgesiÇelik moment çerçevelerinde, kolon gövdesinin kiriş birleşim bölgesinde sınırlandığı, deprem sırasında yüksek kayma (kesme) kuvvetlerine maruz kalan ve kontrollü bir şekilde akmasına izin verilebilen bölge.
- Perde Taban Devrilme Momenti OranıDeprem etkisinde perdelerin taban devrilme momentleri toplamının bina toplam taban devrilme momentine oranı.
- Perde Uç BölgesiBetonarme bir perdenin plan kesitinin uçlarında, eğilme etkisiyle oluşan yüksek eksenel basınç/çekme gerilmelerini karşılamak üzere yoğun boyuna donatı ve sıkı enine donatıyla güçlendirilen bölge.
- Performans HedefiBelirli bir deprem yer hareketi düzeyi ile o düzeyde sağlanması istenen bina performans düzeyinin eşleştirilmesiyle tanımlanan tasarım/değerlendirme kriteri.
- Planda Çıkıntı Düzensizliği (A3)Kat planındaki girinti/çıkıntı boyutlarının, binanın o doğrultudaki toplam plan boyutunun %20'sinden fazla olması durumunda ortaya çıkan planda düzensizlik türü (L, T, U veya artı şeklindeki planlar).
- Pushover AnaliziYapıya kademeli olarak artan yatay yük uygulanarak doğrusal olmayan davranışının ve göçme mekanizmasının belirlendiği statik analiz yöntemi.
- R Katsayısının 4/5'e İndirilmesiBelirli perdeli veya çaprazlı sistemlerde devrilme momenti dağılımı koşulları sağlanmadığında ilgili doğrultudaki R değerine uygulanan düzeltme.
- Rijit Bodrum Kat KoşuluBina tabanının bodrum perdeleri üstünde tanımlanması için çevreleme ve titreşim periyodu şartlarının birlikte sağlanması.
- Rijit Diyafram KabulüBir kattaki döşemenin kendi düzlemi içinde sonsuz rijit kabul edilerek, o kattaki tüm düşey elemanların yer değiştirmesinin birbirine bağımlı hale getirildiği analiz basitleştirmesi.
- Rijitlik Düzensizliği Katsayısı (ηki)Bir katın ortalama göreli öteleme oranının komşu kattaki karşılığına bölünmesiyle bulunan B2 göstergesi.
- Sahaya Özel Zemin Davranış AnaliziModel tabanındaki deprem hareketinin zemin tabakalarından geçerek yüzeyde nasıl değiştiğini hesaplayan analiz.
- Sınırlı Hasar Performans Düzeyi (SH)Taşıyıcı sistemde yalnızca hafif, kolayca onarılabilir düzeyde hasar oluşmasına izin veren, hasar sınırlandırma ile kontrollü hasar arasında konumlanan performans düzeyi.
- Spektral İvmeBelirli bir doğal periyot ve sönüm oranına sahip tek serbestlik dereceli bir sistemin bir depreme verdiği azami ivme tepkisi; Sa(T) ile gösterilir.
- Standart Tasarım Deprem Yer HareketiYapının güvenlik düzeyine göre tasarlandığı, yönetmelikte tanımlı standart deprem yer hareketi düzeyi (TBDY 2018'de DD-2).
- Süneklik DüzeyiTBDY 2018'de bir binanın taşıyıcı sisteminin hedeflenen plastik deformasyon kapasitesine göre sınıflandırıldığı düzey (sınırlı, karma, yüksek).
- Süreklilik LevhalarıÇelik moment çerçevelerinde, kolon gövdesinin kiriş başlıkları hizasına yerleştirilen, kiriş başlıklarından gelen yoğun kuvvetleri kolon gövdesine güvenle aktaran ve yerel burkulmayı önleyen takviye levhaları.
- Sürtünmeli Yalıtım BirimiKavisli (küresel) bir yüzey üzerinde kayan bir mesnet parçasının sürtünme yoluyla enerji yutması ve yüzeyin eğriliği sayesinde sarkaç etkisiyle bir geri çağırma kuvveti üretmesi ilkesine dayanan sismik yalıtım birimi türü.
- Şekildeğiştirmeye Göre Değerlendirme ve Tasarım (ŞGDT)Doğrusal olmayan hesapla elde edilen şekil değiştirme taleplerinin seçilen performans düzeyine ait sınırlarla karşılaştırıldığı yaklaşım.
- Tam İkinci Dereceden Kombinasyon YöntemiTam İkinci Dereceden Kombinasyon anlamına gelen, SRSS'in bir genellemesi olarak birbirine yakın periyotlu modlar arasındaki istatistiksel korelasyonu da hesaba katan modal kombinasyon kuralı.
- Tasarım İvme Spektrumu Köşe Periyotları (TA, TB)Tasarım ivme spektrumunun sabit ivme platosunun başladığı (TA) ve bittiği (TB) periyot değerleri; spektrumun şeklini tanımlayan iki temel köşe noktası.
- Tasarım SpektrumuBir binanın deprem etkisi altında tasarımında kullanılan, farklı periyotlardaki ivme taleplerini gösteren yönetmelik eğrisi.
- Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı (R)Yapının sünek davranışı ve aşırı dayanımı sayesinde, elastik deprem yüklerinin hangi oranda azaltılarak tasarım yüküne dönüştürüleceğini gösteren katsayı.
- Tek Modlu İtme YöntemiYapıya, birinci (hakim) titreşim moduna dayalı sabit veya değişken bir yatay yük dağılımının kademeli olarak artırılarak uygulandığı, en yaygın kullanılan statik doğrusal olmayan (itme/pushover) analiz yöntemi.
- Üst 30 Metre Ortalama Kayma Dalgası Hızı (Vs30)Otuz metrelik tabakalı profilin toplam dalga geçiş süresinden hesaplanan ortalama kayma dalgası hızı.
- Yalıtım BirimiSismik yalıtım sisteminde üstyapı ile altyapı arasına yerleştirilen, yatay doğrultuda esnek, düşey doğrultuda ise rijit davranarak binayı zemin hareketinden ayrıştıran destek elemanı.
- Yapısal DüzensizlikTBDY 2018'de tanımlanan, bir binanın plan veya düşey doğrultuda deprem davranışını olumsuz etkileyen geometrik veya rijitlik süreksizlikleri.
- Yayılı Plastik Davranış ModeliDoğrusal olmayan analizde, malzeme doğrusal olmayan davranışının eleman boyunca ve kesit içinde (lif/tabaka bazında) sürekli olarak modellendiği, yığılı plastik modele göre daha gerçekçi ama daha hesap yoğun yaklaşım.
- Yerel Zemin Etki KatsayısıYerel zemin sınıfına bağlı olarak harita spektral ivme katsayılarını tasarım spektral ivme katsayılarına dönüştüren büyütme katsayısı (Fs, F1).
- Yerel Zemin SınıfıTBDY 2018'de zeminin kayma dalgası hızına ve mühendislik özelliklerine göre ZA'dan ZE'ye sınıflandırıldığı, spektrum katsayılarını doğrudan belirleyen sistem.
- Yığılı Plastik Davranış ModeliDoğrusal olmayan analizde, bir elemandaki plastik şekildeğiştirmenin eleman boyunca yayılı olarak değil, ucundaki tekil bir noktada (plastik mafsalda) toplandığının varsayıldığı basitleştirilmiş modelleme yaklaşımı.
- Yumuşak Kat (B2)Bir katın rijitliğinin, bir üst veya bir alt kata göre ortalama göreli kat ötelemesi oranı üzerinden tanımlanan Rijitlik Düzensizliği Katsayısı (ηki) 2.0'den büyük olması durumunda ortaya çıkan düşey düzensizlik türü (B2).
- Yüksek BinaTBDY 2018'de BYS 1 kapsamına giren ve Bölüm 13'ün özel tasarım ve değerlendirme kurallarına tabi bina.
- Zayıf KatBir katın yatay dayanımının, bitişik kata göre TBDY 2018'de tanımlanan sınırın altında kalması durumunda ortaya çıkan düşey düzensizlik türü (B1).
- Zayıf Kat Kuvvet Büyütme KatsayısıTBDY'de ayrı bir katsayı olarak tanımlanmayan, B1 zayıf kat düzeltmesinde R katsayısının azaltılmasıyla deprem yüklerinin artış oranını gösteren türetilmiş oran.
- Zayıflatılmış Kiriş EnkesitiÇelik moment çerçevelerinde, plastik mafsalın kolon yüzünden belirli bir uzaklıkta, kirişin bilinçli olarak inceltilmiş (başlık genişliği azaltılmış) bir bölgesinde oluşmasını sağlayan özel kiriş detaylandırması.
- Zemin Büyütme KatsayısıYerel zemin koşullarının, kaya zeminde beklenen deprem hareketini yüzeyde ne oranda büyüttüğünü ifade eden, spektrum katsayılarıyla (Fs, F1) ölçülen katsayı.
- Zemin Sınıfı ZATBDY 2018'in yerel zemin sınıflandırmasında en üst, en yüksek kayma dalgası hızına sahip, deprem büyütmesinin en düşük olduğu sağlam kaya zemin sınıfı.
- Zemin Sınıfı ZBTBDY 2018'in yerel zemin sınıflandırmasında ZA'dan sonraki ikinci en sağlam sınıf; az ayrışmış, orta sağlam kayaları kapsayan ve harita spektral ivme katsayılarının referans aldığı zemin koşuluna en yakın sınıf.
- Zemin Sınıfı ZCTBDY 2018'in yerel zemin sınıflandırmasında orta sağlamlıktaki zemin sınıfı; çok sıkı kum/çakıl/sert kil tabakalarını veya ayrışmış, çatlaklı zayıf kayaları kapsar.
- Zemin Sınıfı ZDTBDY 2018'in yerel zemin sınıflandırmasında ZC ile ZE arasında yer alan, orta sıkı-sıkı kum/çakıl veya çok katı kil tabakalarını kapsayan zemin sınıfı; Türkiye'de en yaygın karşılaşılan sınıflardan biri.
- Zemin Sınıfı ZETBDY 2018'in yerel zemin sınıflandırmasında en yumuşak, en düşük kayma dalgası hızına sahip, deprem büyütmesinin en yüksek olduğu zemin sınıfı.
- Zemin Sınıfı ZFTBDY 2018'de, kayma dalgası hızına dayalı standart tablolarla sınıflandırılamayan; sıvılaşabilir, çok hassas veya çok kalın yumuşak kil içeren zeminler için sahaya özel zemin davranış analizi zorunlu kılan özel kategori.
Bu aramayla eşleşen içerik bulunamadı.