ÖĞRENME REHBERİ

Deprem Mühendisliği Rehberi

Deprem mühendisliği birçok konunun birbirine bağlandığı geniş bir alandır. Bu sayfa bir ders kitabı değil; alanı hangi sırayla çalışabileceğini gösteren bir yol haritasıdır.

9Bölüm
30Mevcut Yazı
25Planlanan Yazı
4Podcast Bölümü

KISA YOLLAR

Nereden başlamalısın?

Yeni başlıyorumBirinci bölümden sırayla ilerleYapı davranışını öğrenmek istiyorumPeriyot, rezonans ve modal analizden başlaTemel kavramları biliyorumAnaliz ve performans konularına geç

Deprem mühendisliğine giriş

İlk adım, alanın neyi çözmeye çalıştığını ve kullanılan temel kavramların birbirinden nasıl ayrıldığını anlamaktır.

Okuma sırası

  1. Deprem Mühendisliği Nedir?Deprem mühendisliği nedir, hangi alanları kapsar ve sismolojiden nasıl ayrılır? Alanın kapsamı, alt dalları ve tarihsel gelişimi ele alınıyor.
  2. Deprem Nedir, Nasıl Oluşur?Deprem nedir, nasıl oluşur? Elastik sıçrama teorisi, fay türleri, levha tektoniği ve Türkiye'nin konumu teknik derinliğiyle ele alınıyor.
  3. Depremin Büyüklüğü ve Şiddeti Nedir?Depremin 'büyüklüğü' ve 'şiddeti' aynı şey değildir. Moment magnitüdu (Mw), enerji, şiddet cetvelleri ve tasarıma yansımaları kapsamlı şekilde inceleniyor.
  4. Deprem Tehlikesi ile Deprem Riski Arasındaki Fark Nedir?Deprem tehlikesi ile deprem riski günlük dilde eş anlamlı kullanılır, ancak deprem mühendisliğinde birbirinden kesin çizgilerle ayrılan iki farklı kavramdır.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Deprem BüyüklüğüMagnitudeDeprem ŞiddetiSeismic IntensityDeprem TehlikesiSeismic HazardDeprem RiskiSeismic RiskSismisiteSeismicity
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Sismoloji ile deprem mühendisliğinin rollerini ve tehlike ile risk arasındaki farkı açıklayabilirsin.

Faylar, kırılma ve deprem dalgaları

Bu bölüm, yer kabuğunda biriken enerjinin fay boyunca açığa çıkmasını ve dalgalar hâlinde yayılmasını ele alır.

Okuma sırası

  1. Fay Hattı Nedir? Oluşumu ve AnatomisiFay hattı nedir, nasıl oluşur? Plaka tektoniği, elastik geri tepme teorisi ve fay anatomisinin temel kavramları teknik bir perspektifle açıklanıyor.
  2. Fay Türleri Nedir? (Normal, Ters, Doğrultu Atımlı)Fay türleri, kayaların hareket yönüne göre normal, ters, bindirme ve doğrultu atımlı fay olarak sınıflandırılır. Aktif-pasif fay ayrımı ve mühendislik tasarımına etkileriyle birlikte açıklanıyor.
  3. 03PLANLANAN YAZIDeprem Kaynağı Nasıl Tanımlanır?Odak noktası, kırılma alanı, fay mekanizması ve yırtılma sürecine giriş.
  4. Deprem Dalgaları Nedir? P, S ve Yüzey DalgalarıP dalgaları, S dalgaları ve yüzey dalgaları (Love, Rayleigh) arasındaki farklar; her dalga türünün yapılara etkisi ve zemin büyütmesiyle ilişkisi.
  5. Türkiye'deki Fay Hatları: KAF, DAF ve Batı AnadoluKuzey Anadolu Fay Zonu, Doğu Anadolu Fay Zonu ve Batı Anadolu graben sistemi: Türkiye'nin tektonik yapısı, tarihi depremleri, izleme yöntemleri ve yapılaşma gereklilikleri.
  6. 06PLANLANAN YAZIÖncü, Ana ve Artçı DepremlerBir deprem dizisinin parçaları ve artçı depremlerin zaman içindeki değişimi.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Levha TektoniğiPlate TectonicsElastik Sıçrama TeorisiElastic Rebound TheoryFay HattıFault LineHiposantr (Odak Noktası)Hypocenter (Focus)Merkez Üssü (Episantr)EpicenterDeprem DalgasıSeismic WaveArtçı DepremAftershock
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Fay türlerini, depremin başladığı noktayı ve başlıca deprem dalgalarını birbirinden ayırabilirsin.

Yer hareketinin ölçülmesi

Deprem kaynağında başlayan hareket; mesafe, zemin ve kırılma özellikleri nedeniyle her yerde aynı biçimde kaydedilmez.

Okuma sırası

  1. Hangi Deprem Parametreleri Binaları Yıkar?Hangi deprem parametreleri binaları yıkar? Uzaklık, süre, ivme, frekans, zemin büyütmesi ve havza etkisi: her parametrenin yıkım mekanizması teknik olarak açıklandı.
  2. 02PLANLANAN YAZIDeprem İvme Kaydı Nasıl Okunur?Bir ivme kaydının eksenleri, bileşenleri ve kayıttan çıkarılabilecek temel bilgiler.
  3. 03PLANLANAN YAZIYer Hareketinin Süresi Neden Önemlidir?Güçlü hareket süresi ile yapıda biriken hasar arasındaki temel ilişki.
  4. 04PLANLANAN YAZIDeprem Kayıtlarında Frekans İçeriğiAynı tepe ivmesine sahip kayıtların yapıları neden farklı etkileyebildiği.
  5. 05PLANLANAN YAZIYakın Fay Etkisi ve Darbe Benzeri Yer HareketiFaya yakın bölgelerde görülebilen güçlü hız darbeleri ve yönelim etkisi.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Güçlü Yer HareketiStrong Ground MotionDeprem İvme KaydıAccelerogramMaksimum Yer İvmesi (PGA)Peak Ground Acceleration (PGA)Maksimum Yer Hızı (PGV)Peak Ground Velocity (PGV)Arias Şiddeti (I_a)Arias Intensity (I_a)Yakın Fay EtkisiNear-Fault EffectDarbe Benzeri Yer HareketiPulse-like Ground Motion
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Bir deprem kaydında ivme, hız, süre ve frekans içeriğinin farklı bilgiler verdiğini görebilirsin.

Sismik tehlikenin belirlenmesi

Tasarımda yalnızca geçmiş depremler değil, gelecekte karşılaşılabilecek yer hareketleri de dikkate alınır. Bu bölüm, bu tahminin temel mantığını kurar.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZISismik Tehlike Analizi Nedir?Bir bölgede beklenen yer hareketinin hangi bilgiler kullanılarak belirlendiğine giriş.
  2. 02PLANLANAN YAZIDeterministik ve Olasılıksal Sismik Tehlike Analiziİki yaklaşımın temel farkları, güçlü yönleri ve kullanım alanları.
  3. 03PLANLANAN YAZIDönüş Periyodu ve Aşılma OlasılığıBu iki ifadenin nasıl okunması gerektiği ve sık yapılan yanlış yorumlar.
  4. 04PLANLANAN YAZISahaya Özel Deprem TehlikesiGenel tehlike haritalarının ötesinde hangi durumlarda sahaya özel çalışma gerektiği.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Deterministik Sismik Tehlike AnaliziDeterministic Seismic Hazard Analysis (DSHA)Olasılıksal Sismik Tehlike AnaliziProbabilistic Seismic Hazard Analysis (PSHA)Dönüş PeriyoduReturn PeriodAşılma OlasılığıProbability of ExceedanceOlası En Büyük DepremMaximum Credible Earthquake (MCE)
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Dönüş periyodu, aşılma olasılığı ve tehlike eğrisi gibi kavramların neyi ifade ettiğini anlayabilirsin.

Yapıların dinamik davranışı

Aynı yer hareketi bütün binaları aynı biçimde etkilemez. Yapının kütlesi, rijitliği, periyodu ve sönümü oluşacak tepkiyi değiştirir.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZITek Serbestlik Dereceli Sistem Nedir?Yapı dinamiğini anlamak için kullanılan en basit mekanik model.
  2. 02PLANLANAN YAZIDeprem Etkisindeki Yapının Hareket DenklemiKütle, sönüm ve rijitlik terimlerinin yapı tepkisini nasıl oluşturduğu.
  3. Deprem Yer Hareketi Yapıları Nasıl Etkiler?Deprem yer hareketinin periyot, rezonans, zemin büyütmesi ve TBDY 2018 tasarım spektrumu üzerinden yapılara etkisi kapsamlı biçimde açıklanıyor.
  4. Rezonans Nedir? Denklemi ve Faz FarkıYapı dinamiğinde rezonans: hareket denklemi, binanın doğal frekansı, dinamik büyütme katsayısı ve faz farkı.
  5. Sönümleme Nedir? Formülü ve Rayleigh ModeliSönümleme, yapının titreşim enerjisini zamanla dağıtan mekanizmadır. Sönümleme katsayısı, sönümleme oranı, kritik sönümleme, %5 tasarım kabulü ve Rayleigh sönümlemesiyle birlikte açıklanıyor.
  6. Modal Analiz Nedir? Yapı Dinamiğinde KullanımıModal analiz nedir? Özdeğer problemi, mod şekilleri, mod kütlesi katılım oranları ve SRSS/CQC kombinasyon yöntemleri kapsamlı biçimde anlatılıyor.
  7. Tepki Spektrumu ve Analizi Nedir?Tepki spektrumu nedir, nasıl oluşturulur? Spektral ivme katsayıları, AFAD ile spektrum bulma, TBDY 2018 yatay/düşey tasarım spektrumu, SRSS ve CQC modal birleştirme yöntemleri.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Titreşim PeriyoduNatural Vibration PeriodDoğal FrekansNatural FrequencyDoğal Titreşim ModuNatural Vibration ModeSönümlemeDampingSönümleme OranıDamping RatioRezonansResonanceTepki SpektrumuResponse Spectrum
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Periyot, mod, rezonans, sönüm ve tepki spektrumu arasındaki temel ilişkiyi kurabilirsin.

Analiz yöntemleri ve performans

Yapı davranışını hesaplamak için farklı analiz yöntemleri kullanılır. Yöntem seçimi, aranan bilgiye ve yapının beklenen davranışına bağlıdır.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZIDeprem Analiz Yöntemleri Nasıl Seçilir?Eşdeğer deprem yükü, modal analiz ve zaman tanım alanında analizin genel karşılaştırması.
  2. Zaman Tanım Alanında Analiz Nedir?Zaman tanım alanında analiz nedir? Newmark metodu, γ ve β parametreleri, zaman adımı seçiminin önemi ve doğrudan integrasyon yöntemlerinin teorik temeli.
  3. 03PLANLANAN YAZIDeprem Kaydı Seçimi ve ÖlçeklendirmeAnalizde kullanılacak kayıtların seçilmesi ve hedefe uygun hâle getirilmesinin temel mantığı.
  4. Nonlineer Analiz Nedir? Doğrusal Olmayan Hesap YöntemleriLineer ve nonlineer analiz yöntemlerinin farkları; malzeme ve geometri nonlinearitesi, Newton-Raphson iterasyonu ve performansa dayalı tasarımın temelleri.
  5. 05PLANLANAN YAZIİtme Analizi Nedir?Yapının yatay yükler altında kapasitesini izleyen doğrusal olmayan statik analiz yaklaşımı.
  6. Süneklik Nedir? Hesabı ve TürleriSüneklik, bir malzeme veya yapının kopmadan/göçmeden önce plastik şekil değiştirebilme yeteneğidir. Malzeme, eleman ve sistem sünekliği arasındaki farklarla, süneklik oranı hesabı ve sünekliği artırma yöntemleriyle birlikte açıklanıyor.
  7. Plastik Mafsal Nedir? Yapısal Davranışa EtkisiPlastik mafsal, moment-eğrilik ilişkisi (M−ϕ), mafsal boyu ve güçlü kolon-zayıf kiriş stratejisiyle betonarme yapılarda süneklik ve enerji sönümleme.
  8. Kapasite Tasarımı İlkesi Nedir?Kapasite tasarımı ilkesi, güçlü kolon-zayıf kiriş prensibi, kesme güvenliği ve TBDY 2018'e göre depremde kontrollü hasar hiyerarşisinin mühendislik temelleri.
  9. 09PLANLANAN YAZIPerformansa Dayalı Deprem TasarımıBelirli deprem düzeylerinde hedeflenen yapı davranışını esas alan yaklaşım.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Dinamik AnalizDynamic AnalysisZaman Tanım Alanında AnalizTime History AnalysisModal AnalizModal AnalysisKapasite Spektrumu YöntemiCapacity Spectrum MethodPerformansa Dayalı TasarımPerformance-Based DesignPlastik MafsalPlastic HingeSüneklikDuctility
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Başlıca analiz yöntemlerinin amaçlarını ayırabilir ve hangi konuda daha ayrıntılı çalışman gerektiğini seçebilirsin.

Zemin ve yerel etkiler

Deprem dalgaları temel seviyesine ulaşana kadar zeminden geçer. Zeminin özellikleri hareketi büyütebilir, değiştirebilir veya farklı hasar türlerine yol açabilir.

Okuma sırası

  1. Zemin Büyütmesi (Amplifikasyon) Nedir?Zemin büyütmesi (site amplification) nedir? Fourier analizi, akustik empedans kontrastı, rezonans, transfer fonksiyonu ve topografik büyütme mühendislik perspektifinden inceleniyor.
  2. 02PLANLANAN YAZIYerel Zemin Etkileri Nasıl Belirlenir?Zemin tabakalarının yer hareketini değiştirme biçimi ve incelemede kullanılan temel veriler.
  3. Zemin Sıvılaşması Nedir?Suya doygun kumlu zeminlerin deprem sırasında nasıl taşıma gücünü yitirdiği: Terzaghi'nin efektif gerilme prensibinden tetiklenme mekanizmasına, akma tipi sıvılaşmadan çevrimsel hareketliliğe, 1999 Adapazarı vakasından sıvılaşma hasar tiplerine mühendislik perspektifinden kapsamlı inceleme.
  4. Yapı-Zemin Etkileşimi Nedir?Ankastre kabulün tehlikeli yanılgısından kinematik ve atalet etkileşimi ayrımına, Winkler yay modelinden Gazetas impedans formüllerine, gömülme derinliği etkisinden sayısal örneğe: yapı-zemin etkileşiminin (SSI) kapsamlı teknik analizi.
  5. 05PLANLANAN YAZIDepremde Temel ve Zemin Kaynaklı HasarlarTaşıma gücü kaybı, oturma ve yanal yayılma gibi başlıca hasar biçimleri.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Zemin BüyütmesiSite / Ground Motion AmplificationHavza EtkisiBasin EffectZemin Hakim PeriyoduPredominant Period of SoilZemin SıvılaşmasıSoil LiquefactionZemin-Yapı EtkileşimiSoil-Structure Interaction
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Zemin büyütmesi, sıvılaşma ve zemin-yapı etkileşiminin birbirinden farklı sorunlar olduğunu görebilirsin.

Hasar nedenleri ve depreme dayanıklı tasarım

Deprem hasarı yalnızca yer hareketinin büyüklüğüyle açıklanamaz. Taşıyıcı sistemin düzeni, detaylandırma, malzeme ve uygulama kalitesi birlikte değerlendirilmelidir.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZIDeprem Hasarları Nasıl Okunur?Bir binadaki hasarın yeri ve biçimi üzerinden davranışın nasıl yorumlanabileceği.
  2. Betonarme Çerçeve Sistemler Neden Bekleneni Veremiyor?Türkiye'deki betonarme çerçeve sistemlerin deprem performansı: R katsayısı seçimi, işçilik hataları ve dolgu duvar çıkmazı üzerine teknik analiz.
  3. Betonarme Kırılma Türleri: Dengeli, Basınç ve ÇekmeBetonarme kesit kırılma türleri (gevrek, sünek, dengeli): geleneksel öğreti ve Eurocode ekolü üzerinden karşılaştırmalı mühendislik rehberi.
  4. Dolgu Duvarların Yapı Davranışına EtkisiDolgu tuğla duvarların betonarme çerçevelere beklenmedik etkileri: kısa kolon etkisi, yumuşak kat sorunu ve dışa devrilme riski.
  5. Kısa Kolon Etkisi Nedir? Oluşum Sebepleri ve Yapısal DavranışKısa kolon nedir, bant pencere, asma kat ve dolgu duvar nasıl kısa kolon oluşturur? Rijitlik-kesme kuvveti ilişkisi, TBDY 2018 Madde 7.3.8 koşulları, derz çözümü, güçlendirme ve gerçek deprem vakaları.
  6. Yumuşak Kat (B2) Düzensizliği Nedir?Yumuşak kat (B2) düzensizliği nedir? Zayıf kat (B1) farkı, TBDY 2018 ηki formülü, deprem hesap yöntemine ve bina yükseklik sınıfına etkisi, ASCE 7-22 karşılaştırması, sayısal örnek, dolgu duvar tehlikesi, güçlendirme stratejileri ve Türkiye'den gerçek vakalar.
  7. Burulma Düzensizliği (A1) Nedir?Burulma düzensizliği (A1) nedir? TBDY 2018 ηbi formülü ve sınırları, %5 kazaî dışmerkezlik, Dbi büyütme katsayısı, deprem hesap yöntemine etkisi ve gerçek deprem vakaları.
  8. Güçlü Kolon-Zayıf Kiriş Prensibi Nedir?Güçlü Kolon-Zayıf Kiriş ilkesi TBDY 2018'de nasıl uygulanır? Plastik mafsalların kirişlerde oluşması neden can güvenliği açısından kritiktir?
  9. Kolon-Kiriş Kesme Güvenliği nedir?TBDY 2018'e göre kolon-kiriş düğüm bölgelerinde kesme güvenliği: kuşatılmış ve kuşatılmamış düğüm mekanizması, neden donatı artırmak yetmez?
  10. 10PLANLANAN YAZIYapısal Olmayan Elemanların Deprem DavranışıCephe, bölme duvar ve tesisat gibi elemanların oluşturduğu hasar ve kullanım kaybı.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Depreme Dayanıklı TasarımEarthquake-Resistant DesignKapasite TasarımıCapacity DesignYumuşak Kat (B2)Soft Story Irregularity (B2)Kısa KolonShort ColumnDolgu Duvar EtkisiInfill Wall EffectBurulma Düzensizliği (A1)Torsional Irregularity
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Yaygın hasar nedenlerini tanıyabilir ve bunların yapı davranışındaki karşılığını görebilirsin.

Mevcut yapılar, güçlendirme ve koruma sistemleri

Deprem mühendisliği yalnızca yeni yapı tasarımından oluşmaz. Mevcut yapıların değerlendirilmesi, güçlendirilmesi ve özel koruma sistemleri de alanın önemli parçalarıdır.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZIMevcut Binaların Deprem Performansı Nasıl Değerlendirilir?Bilgi toplama aşamasından analiz ve karar sürecine kadar genel değerlendirme yolu.
  2. 02PLANLANAN YAZIYapısal Güçlendirme YöntemleriEleman güçlendirme, yeni taşıyıcı eleman ekleme ve sistem düzeyindeki başlıca seçenekler.
  3. 03PLANLANAN YAZISismik İzolasyon Nasıl Çalışır?Yapının titreşim özelliklerini değiştirerek deprem etkisini azaltma yaklaşımı.
  4. 04PLANLANAN YAZIEnerji Sönümleyiciler Ne İşe Yarar?Deprem enerjisinin özel elemanlarla tüketilmesi ve temel sönümleyici türleri.
  5. 05PLANLANAN YAZIDeprem Sonrası Hızlı Bina DeğerlendirmesiAcil kullanım kararları için yapılan ilk incelemenin amacı ve sınırları.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Yapısal GüçlendirmeStructural Retrofitting (Seismic Rehabilitation)Sismik İzolasyonSeismic IsolationEnerji SönümleyiciEnergy Dissipation DeviceSıvı Viskoz SönümleyiciFluid Viscous DamperHasar GörebilirlikVulnerability
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Değerlendirme, güçlendirme, sismik izolasyon ve enerji sönümleme yaklaşımlarının farklı amaçlarını ayırabilirsin.

Podcast ile devam et

Gerçek bir deprem sonrasında kayıtların, bina hasarlarının ve saha raporlarının nasıl tartışıldığını dinleyebilirsin.

  1. Kahramanmaraş Depreminin İvme Kayıtları Ne Söylüyor?Bu bölümde 6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş Pazarcık'ta meydana gelen depremin ön değerlendirmesi yapılmıştır. Bu kapsamda Kandilli ve AFAD'ın paylaştığı yer ivmeleri incelenmiş ve analiz edilmiştir.
  2. Kahramanmaraş Depreminde Binalar Neden Yıkıldı?Bu bölümde, 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcık'ta meydana gelen 7.7 Mw büyüklüğündeki deprem hakkında sıkça sorulan ve merak edilen konulara cevap buluyoruz.
  3. İTÜ Kahramanmaraş Depremi Ön İnceleme RaporuBu bölümde 06 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcıkta meydana gelen deprem için İTÜ tarafından hazırlanan ön inceleme raporunu konuşuyoruz.
  4. ODTÜ Kahramanmaraş Depremi Ön İnceleme RaporuBu bölümde 06 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcıkta meydana gelen deprem için ODTÜ tarafından hazırlanan ön inceleme raporunu konuşuyoruz.

SONRAKİ ADIM

Rehberi bitirdin mi?

Bilmediğin kavramları sözlükten ayrıntılandırabilir veya Deprem Mühendisliği kategorisindeki bütün yazılara göz atabilirsin.

Deprem mühendisliği sözlüğüBütün yazılar