ÖĞRENME REHBERİ

TBDY 2018 Rehberi

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği çok sayıda tanım, sınıflandırma ve birbirine bağlı kontrol içerir. Bu sayfa bir yönetmelik özeti değil; TBDY 2018’i hangi sırayla çalışabileceğini gösteren bir yol haritasıdır.

9Bölüm
15Mevcut Yazı
29Planlanan Yazı
4Podcast Bölümü

KISA YOLLAR

Nereden başlamalısın?

TBDY 2018’e yeni başlıyorumYönetmeliğin yapısı ve tasarım akışından başlaDeprem hesabını öğrenmek istiyorumDeprem verisi, zemin ve spektrumdan ilerleTemel sınıflandırmaları biliyorumTaşıyıcı sistem ve analiz bölümlerine geç

TBDY 2018’i tanıma ve kullanma

İlk bölüm, yönetmeliğin hangi yapıları ve tasarım aşamalarını kapsadığını anlamaya ayrılır. Amaç maddeleri ezberlemek değil, aradığın bilginin hangi bölümde bulunduğunu öğrenmektir.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZITBDY 2018 Nedir ve Hangi Yapıları Kapsar?Yönetmeliğin amacı, kapsamı, temel bölümleri ve diğer standartlarla ilişkisi.
  2. 02PLANLANAN YAZITBDY 2018 Nasıl Okunur?Tanımlar, tablolar, atıflar ve bölüm bağlantıları arasında izlenecek pratik okuma yöntemi.
  3. 03PLANLANAN YAZIBir Binanın TBDY 2018 Tasarım AkışıDeprem verisinin belirlenmesinden taşıyıcı sistem kontrollerine kadar genel işlem sırası.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Bina Kullanım SınıfıOccupancy ClassBina Önem KatsayısıImportance FactorBina Yüksekliği (H_N)Building HeightDeprem Tasarım SınıfıSeismic Design Class
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

TBDY 2018’in genel yapısını okuyabilir, bir tasarım sorusu için hangi yönetmelik bölümüne bakman gerektiğini belirleyebilirsin.

Deprem verisi, zemin ve tasarım spektrumu

Tasarım hesabının başlangıç noktası, yapının bulunduğu yerde beklenen deprem etkisinin tanımlanmasıdır. Deprem yer hareketi düzeyi, harita değerleri ve yerel zemin koşulları birlikte değerlendirilir.

Okuma sırası

  1. Deprem Yer Hareketi Düzeyi Nedir? (DD-1, DD-2, DD-3, DD-4)TBDY 2018'deki dört deprem yer hareketi düzeyi (DD-1, DD-2, DD-3, DD-4): tekrarlanma periyotları, aşılma olasılıkları ve bina performans hedefleriyle ilişkileri.
  2. 02PLANLANAN YAZITürkiye Deprem Tehlike Haritası Nasıl Kullanılır?Koordinata bağlı spektral ivme değerlerinin alınması ve hesapta kullanılacak temel harita parametreleri.
  3. 03PLANLANAN YAZITBDY 2018 Yerel Zemin SınıflarıZA–ZF zemin sınıflarının anlamı ve sınıflandırmada kullanılan temel saha bilgileri.
  4. Yerel Zemin Etki Katsayıları (Fs, F1) Nedir?Yerel zemin etki katsayısı (Fs, F1) nedir, nasıl hesaplanır? Zemin sınıfları (ZA-ZF), TBDY 2018 Tablo 2.1-2.2 ve örnek SDS/SD1 hesabı.
  5. 05PLANLANAN YAZITBDY 2018 Tasarım Spektrumu Nasıl Oluşturulur?Harita ve zemin verilerinden yatay elastik tasarım spektrumuna geçişin adımları.
  6. TBDY 2018'deki Deprem Tasarım Spektrumu Ne Kadar Güvenilir?TBDY 2018 deprem tasarım spektrumu ne kadar güvenilir? İMO raporu, zemin sınıflandırması eksiklikleri ve uluslararası karşılaştırmalar.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Deprem Yer Hareketi DüzeyiDesign Ground MotionYerel Zemin SınıfıSoil ClassYerel Zemin Etki KatsayısıLocal Site Effect CoefficientElastik Tasarım SpektrumuElastic Design SpectrumTasarım SpektrumuDesign Spectrum
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Bir yapı için deprem yer hareketi düzeyinin, zemin sınıfının ve tasarım spektrumunun nasıl ilişkilendirildiğini açıklayabilirsin.

Binanın sınıflandırılması

Yönetmelikte uygulanacak birçok kural; binanın kullanımına, önemine, yüksekliğine ve deprem tehlikesine göre belirlenen sınıflara bağlıdır.

Okuma sırası

  1. Bina Önem Katsayısı (I) ve Bina Kullanım Sınıfı (BKS) nedir?TBDY 2018 Bina Önem Katsarısı (I) nedir? Hastane, okul ve konut gibi farklı bina kullanım sınıfları için I değerleri ve tasarıma etkileri.
  2. Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) Nedir?TBDY 2018 Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) nedir? DTS 1, 1a, 2, 2a, 3, 3a, 4, 4a sınıflarının belirlenmesi ve taşıyıcı sistem seçimine etkileri.
  3. Bina Yükseklik Sınıfı (BYS) Nedir?TBDY 2018 Bina Yükseklik Sınıfı (BYS) nedir? BYS 1'den BYS 8'e kadar analiz yöntemleri, performans hedefleri ve taşıyıcı sistem kısıtlamaları.
  4. 04PLANLANAN YAZIBKS, DTS ve BYS Birlikte Nasıl Belirlenir?Tek bir örnek bina üzerinden sınıflandırma zincirinin baştan sona kurulması.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Bina Kullanım SınıfıOccupancy ClassBina Önem KatsayısıImportance FactorDeprem Tasarım SınıfıSeismic Design ClassBina Yükseklik SınıfıAllowable Building HeightBina Yüksekliği (H_N)Building Height
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

BKS, I, DTS ve BYS değerlerinin hangi sırayla belirlendiğini ve sonraki tasarım kararlarını nasıl etkilediğini görebilirsin.

Performans hedefleri ve düzeyleri

TBDY 2018, her deprem düzeyinde bütün binalardan aynı davranışı beklemez. Hedeflenen performans; binanın kullanımına, tasarım yaklaşımına ve deprem yer hareketi düzeyine göre belirlenir.

Okuma sırası

  1. Bina Performans Düzeyleri Nedir? (KK, SH, KH, GÖ)TBDY 2018 bina performans düzeyleri: Kesintisiz Kullanım, Sınırlı Hasar, Kontrollü Hasar ve Göçmenin Önlenmesi düzeylerinin tanımları ve tasarıma etkileri.
  2. 02PLANLANAN YAZITBDY 2018 Performans Hedefleri Nasıl Belirlenir?Bina türü ve deprem düzeyine göre hedeflenen performansın seçilme mantığı.
  3. 03PLANLANAN YAZIYeni ve Mevcut Binalarda Performans YaklaşımıYeni bina tasarımı ile mevcut bina değerlendirmesinin amaç ve yöntem bakımından temel farkları.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Performans HedefiPerformance ObjectiveBina Performans DüzeyiPerformance LevelKesintisiz Kullanım Performans Düzeyi (KK)Immediate Occupancy Performance Level (IO)Sınırlı Hasar Performans Düzeyi (SH)Limited Damage Performance LevelKontrollü Hasar Performans Düzeyi (KH)Controlled Damage Performance Level
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Deprem yer hareketi düzeyi, performans hedefi ve bina performans düzeyi arasındaki ilişkiyi kurabilirsin.

Taşıyıcı sistem, süneklik ve davranış katsayıları

Taşıyıcı sistem seçimi yalnızca kolon, perde ve çerçeve yerleşimi değildir. Sistemin süneklik düzeyi ile R ve D katsayıları, tasarım kuvvetlerinin ve detaylandırma kurallarının temelini oluşturur.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZITBDY 2018’e Göre Taşıyıcı Sistem Nasıl Seçilir?Bina yüksekliği, süneklik düzeyi ve sistem türünün birlikte değerlendirilmesi.
  2. Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı (R) Nedir?TBDY 2018 Tablo 4.1'deki R ve D katsarıları ne anlama gelir? Yerinde dökme betonarme, çelik ve yığma sistemler için tüm katsarılar ve kullanım kuralları.
  3. Dayanım Fazlalığı Katsayısı (D) Nedir?TBDY 2018 ile hesaplarımıza giren Dayanım Fazlalığı Katsayısı (D) kavramının fiziksel temelleri, gevrek kırılmayı önlemedeki rolü ve R katsayısı ile ilişkisi.
  4. 04PLANLANAN YAZIDeprem Yükü Azaltma Katsayısı Nasıl Belirlenir?Periyot, R, D ve bina önem katsayısının azaltılmış tasarım kuvvetlerine etkisi.
  5. Kapasite Tasarımı İlkesi Nedir?Kapasite tasarımı ilkesi, güçlü kolon-zayıf kiriş prensibi, kesme güvenliği ve TBDY 2018'e göre depremde kontrollü hasar hiyerarşisinin mühendislik temelleri.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı (R)Response Modification Factor (R)Dayanım Fazlalığı Katsayısı (D)Overstrength FactorDeprem Yükü Azaltma Katsayısı (R_a)Seismic Load Reduction Factor (R_a)Süneklik DüzeyiDuctility LevelKapasite TasarımıCapacity Design
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Taşıyıcı sistem türü, süneklik düzeyi, R ve D katsayıları arasındaki bağı açıklayabilir ve seçim sırasını takip edebilirsin.

Taşıyıcı sistem düzensizlikleri

Planda ve düşey doğrultuda oluşan düzensizlikler, deprem etkilerinin yapıya dağılımını değiştirir. Yönetmelik bu durumları tanımlar ve bazıları için ek kontroller veya sınırlamalar getirir.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZITBDY 2018 Düzensizlikleri: A1’den B3’e Genel BakışPlanda ve düşey doğrultudaki düzensizliklerin tek çerçevede sınıflandırılması.
  2. Burulma Düzensizliği (A1) Nedir?Burulma düzensizliği (A1) nedir? TBDY 2018 ηbi formülü ve sınırları, %5 kazaî dışmerkezlik, Dbi büyütme katsayısı, deprem hesap yöntemine etkisi ve gerçek deprem vakaları.
  3. 03PLANLANAN YAZIDöşeme Süreksizliği (A2) Nedir?Döşeme boşlukları ve ani rijitlik değişimlerinin yatay yük aktarımına etkisi.
  4. 04PLANLANAN YAZIPlanda Çıkıntı Düzensizliği (A3) Nedir?Girintili ve çıkıntılı plan geometrilerinin yönetmelik sınırlarıyla değerlendirilmesi.
  5. 05PLANLANAN YAZIZayıf Kat (B1) Düzensizliği Nedir?Katlar arasındaki dayanım değişiminin belirlenmesi ve yumuşak kattan farkı.
  6. Yumuşak Kat (B2) Düzensizliği Nedir?Yumuşak kat (B2) düzensizliği nedir? Zayıf kat (B1) farkı, TBDY 2018 ηki formülü, deprem hesap yöntemine ve bina yükseklik sınıfına etkisi, ASCE 7-22 karşılaştırması, sayısal örnek, dolgu duvar tehlikesi, güçlendirme stratejileri ve Türkiye'den gerçek vakalar.
  7. 07PLANLANAN YAZITaşıyıcı Sistemin Düşey Elemanlarında Süreksizlik (B3)Kolon ve perdelerin aktarım biçimindeki süreksizliklerin neden sınırlandırıldığı.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Burulma Düzensizliği (A1)Torsional IrregularityDöşeme Süreksizliği (A2)Diaphragm DiscontinuityPlanda Çıkıntı Düzensizliği (A3)Re-entrant Corner / Plan IrregularityZayıf KatWeak StoryYumuşak Kat (B2)Soft Story Irregularity (B2)
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Başlıca A ve B türü düzensizlikleri tanıyabilir, hangi kontrolün neden yapıldığını anlayabilirsin.

Modelleme ve deprem hesabı

Yapısal modelin kütle, rijitlik ve sınır koşulları gerçek binayı yeterli doğrulukla temsil etmelidir. Ardından yapıya uygun analiz yöntemi seçilir ve yönetmelik kontrolleri uygulanır.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZITBDY 2018’e Göre Yapısal Modelleme EsaslarıKütlelerin, rijitliklerin, döşemelerin ve taşıyıcı elemanların hesap modelinde temsil edilmesi.
  2. Çatlamış Kesit Rijitliği Nedir?Betonarme yapılarda çatlamış kesit rijitliği kavramı, TBDY 2018 etkin kesit rijitliği çarpanları ve kapasite tasarımındaki fiziksel önemi üzerine teknik rehber.
  3. 03PLANLANAN YAZIEşdeğer Deprem Yükü YöntemiYöntemin temel mantığı, kullanım sınırları ve kat kuvvetlerinin dağıtılması.
  4. 04PLANLANAN YAZIMod Birleştirme YöntemiYapının titreşim modlarından elde edilen sonuçların bir araya getirilmesi.
  5. 05PLANLANAN YAZIGöreli Kat Ötelemesi Sınırı Nasıl Kontrol Edilir?Etkin göreli kat ötelemesinin hesaplanması ve sınır değerlerle karşılaştırılması.
  6. 06PLANLANAN YAZIİkinci Mertebe Etkileri Ne Zaman Önemlidir?Düşey yüklerin ötelenmiş yapı üzerindeki ek etkisinin kontrol edilmesi.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Çatlamış Kesit RijitliğiCracked Section StiffnessEşdeğer Deprem Yükü YöntemiEquivalent Static Seismic Load MethodMod Birleştirme YöntemiModal Combination MethodGöreli Kat ÖtelenmesiRelative Story DriftEtkin Göreli Kat ÖtelemesiEffective Relative Story Drift
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Modelleme kabullerinin analiz sonucunu nasıl etkilediğini görebilir ve başlıca deprem hesabı yöntemlerinin kullanım amacını ayırabilirsin.

Betonarme elemanlarda kapasite ve detaylandırma

Depreme dayanıklı davranış, yalnızca analiz sonucunda bulunan iç kuvvetlerle sağlanmaz. Elemanların ve birleşim bölgelerinin sünek davranacak biçimde boyutlandırılması ve detaylandırılması gerekir.

Okuma sırası

  1. Güçlü Kolon-Zayıf Kiriş Prensibi Nedir?Güçlü Kolon-Zayıf Kiriş ilkesi TBDY 2018'de nasıl uygulanır? Plastik mafsalların kirişlerde oluşması neden can güvenliği açısından kritiktir?
  2. Kolon-Kiriş Kesme Güvenliği nedir?TBDY 2018'e göre kolon-kiriş düğüm bölgelerinde kesme güvenliği: kuşatılmış ve kuşatılmamış düğüm mekanizması, neden donatı artırmak yetmez?
  3. 03PLANLANAN YAZIKolon Sarılma Bölgeleri Nasıl Detaylandırılır?Sarılma bölgesinin amacı, uzunluğu ve enine donatı düzenine giriş.
  4. 04PLANLANAN YAZIÖzel Deprem Etriyesi ve CirozuDeprem etkisindeki betonarme elemanlarda kullanılan enine donatının temel özellikleri.
  5. 05PLANLANAN YAZIPerdelerde Uç Bölgesi GereksinimiPerde uçlarında özel sınır bölgelerinin hangi davranış ihtiyacına karşılık geldiği.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Güçlü Kolon-Zayıf Kiriş PrensibiStrong Column-Weak Beam PrincipleKolon Sarılma BölgesiColumn Confinement RegionÖzel Deprem EtriyesiSpecial Seismic HoopÖzel Deprem ÇirozuSpecial Seismic CrosstieKapasite TasarımıCapacity Design
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Kolon, kiriş ve birleşim bölgelerindeki kapasite kontrollerinin hangi davranışı sağlamaya çalıştığını açıklayabilirsin.

Mevcut binaların değerlendirilmesi

Mevcut bir binanın deprem performansını belirlemek, yeni bina tasarımından farklı bilgi toplama, modelleme ve değerlendirme adımları içerir.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZITBDY 2018’e Göre Mevcut Bina Değerlendirme SüreciSaha çalışmasından performans kararına kadar izlenen genel yol.
  2. 02PLANLANAN YAZIBilgi Düzeyi ve Malzeme Dayanımı Nasıl Belirlenir?Projeler, saha ölçümleri ve deney sonuçlarının hesap modeline aktarılması.
  3. 03PLANLANAN YAZIBetonarme Elemanlarda Hasar SınırlarıEleman şekil değiştirmelerinin hasar bölgeleriyle ilişkilendirilmesi.
  4. 04PLANLANAN YAZIMevcut Binalarda Doğrusal Olmayan Analizİtme analizi ve zaman tanım alanında analizin değerlendirmedeki genel rolü.
  5. 05PLANLANAN YAZIPerformans Sonucundan Güçlendirme KararınaHesap sonuçlarının yorumlanması ve müdahale seçeneklerinin belirlenmesi.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Performansa Dayalı TasarımPerformance-Based DesignPerformans HedefiPerformance ObjectiveBina Performans DüzeyiPerformance LevelKontrollü Hasar Performans Düzeyi (KH)Controlled Damage Performance Level
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Mevcut bina değerlendirmesinin ana aşamalarını ve yeni bina tasarımından ayrıldığı noktaları genel hatlarıyla sıralayabilirsin.

Podcast ile devam et

Yönetmelik kurallarının tasarım kararlarına, sünekliğe ve uygulamadaki sorunlara nasıl yansıdığını konuşmalar üzerinden takip edebilirsin.

  1. TBDY 2018 kapsamında süneklik ve kapasite tasarımı ilkeleri nelerdir?Bu bölümde Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018'in üzerine kurulduğu iki tasarım prensibi olan sünek ve kapasite tasarımı ilkelerinin ne olduğu tartışılacak ve bu ilkelerin yanlış anlaşıldığı noktalara değinilerek, bu yanlışlar düzeltilecek.
  2. Kolon-Kiriş Birleşim Bölgelerinin TasarımıBu bölümde kolon-kiriş birleşim bölgelerinin kesme güvenliği kontrolünün ne olduğundan ve mühendislerin bu hesapta yaptığı bir yanlıştan bahsediliyor. Mühendislerin bu hataya sundukları argümanlar tartışılıyor.
  3. R Katsayısı ve Türkiye'de İşçilikBu bölümde R katsayısı ve Türkiye'deki işçilik ilişkisi hakkında ve buna bağlı olarak da yapıların depremde beklenen performans hedefi hakkında konuşuyorum.
  4. Binaların Diz Çöktüğü An: Yumuşak Kat Gerçeği6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinde yıkılan pek çok yeni binanın ortak bir kusuru vardı: Yumuşak Kat. Peki, kağıt üzerinde yönetmeliklere uygun görünen projeler neden sahada 'diz çöküyor'? Bu bölümde, mühendislik pratiğinde en çok ihmal edilen ve yanlış anlaşılan konulardan biri olan 'Yumuşak Kat Düzensizliği'ni masaya yatırıyoruz.

SONRAKİ ADIM

Rehberi bitirdin mi?

Bilmediğin kavramları sözlükten ayrıntılandırabilir veya TBDY 2018 kategorisindeki bütün yazılara göz atabilirsin.

TBDY 2018 sözlüğüBütün yazılar