ÖĞRENME REHBERİ

Geoteknik Rehberi

Geoteknik; zeminin tanınmasından dayanım ve deformasyon hesabına, temel sistemlerinden deprem etkilerine uzanan geniş bir alandır. Bu sayfa bir ders kitabı değil, konuları hangi sırayla çalışabileceğini gösteren bir yol haritasıdır.

9Bölüm
14Mevcut Yazı
24Planlanan Yazı
2Podcast Bölümü

KISA YOLLAR

Nereden başlamalısın?

Temelden başlıyorumZemin tanımı ve sınıflandırmadan sırayla ilerleZemin mekaniği temellerini biliyorumDayanım, oturma ve temel bölümlerine geçDeprem etkilerine odaklanıyorumSıvılaşma ve zemin–yapı etkileşimine geç

Geoteknik problemi tanımlama

Geoteknik tasarım, yapının yalnızca görünen kısmıyla değil; zeminin tabakalanması, yeraltı suyu ve saha koşullarıyla birlikte ele alınmasıyla başlar.

Okuma sırası

  1. Geoteknik Mühendisliği Nedir?Geoteknik mühendisliği nedir, zemin mekaniğinden nasıl ayrılır ve hangi alt dalları kapsar? Alanın kapsamı ve tarihsel gelişimi ele alınıyor.
  2. 02PLANLANAN YAZIGeoteknik Tasarım Süreci Nasıl İlerler?Saha araştırmasından zemin modeline, hesaplardan uygulama kontrolüne kadar genel çalışma sırası.
  3. 03PLANLANAN YAZIGeoteknik Raporda Neler Bulunur?Saha verileri, laboratuvar sonuçları, zemin profili ve tasarım önerilerinin birlikte okunması.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Geoteknik RaporGeotechnical ReportZemin EtüdüGeotechnical Site InvestigationZemin ProfiliSoil ProfileYeraltı Suyu SeviyesiGroundwater Level
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Bir geoteknik problemin hangi saha, laboratuvar ve yapı verilerine ihtiyaç duyduğunu genel hatlarıyla belirleyebilirsin.

Zeminlerin oluşumu ve sınıflandırılması

Zeminin dane boyu, su içeriği ve plastisite özellikleri; taşıma, oturma ve drenaj davranışını anlamak için kullanılan ilk tanımlayıcı bilgilerdir.

Okuma sırası

  1. Zemin Hangi Bileşenlerden Oluşur?Zemin, katı daneler, su ve havadan oluşan üç fazlı bir sistemdir. Bu yazıda boşluk oranı, porozite, su içeriği ve birim hacim ağırlık gibi temel büyüklükler ele alınıyor.
  2. Dane Boyu Dağılımı Nasıl Belirlenir?Zemin danelerinin boyu iki farklı yöntemle ölçülür ve tek bir dane boyu dağılım eğrisinde birleştirilir. Bu eğrinin okunması, D10, D30, D60 çapları ve Cu, Cc katsayıları bu yazıda ele alınıyor.
  3. Elek Analizi Nasıl Yapılır?İri daneli zeminlerin dane boyu dağılımı elek analiziyle ölçülür. Numune hazırlığı, standart elek seti, tartım hesapları ve TS 1900-1'e göre yaş eleme bu yazıda ele alınıyor.
  4. Hidrometre Analizi Nasıl Yapılır?İnce daneli zeminlerin dane boyu dağılımı, Stokes Yasası'na dayanan hidrometre (sedimantasyon) analiziyle ölçülür. Numune hazırlığı, dağıtıcı katkı, düzeltmeler ve TS 1900-1'e göre hesap adımları ele alınıyor.
  5. Atterberg Limitleri Nedir?Atterberg limitleri (likit limit, plastik limit, plastisite indisi) nedir? Tarihsel kökeni, kıvam durumları ve TS 1900-1 ile ASTM D4318 karşılıklarıyla ele alınıyor.
  6. Likit Limit Deneyi Nasıl Yapılır?İnce daneli bir zeminin likit limiti Casagrande cihazı, düşen koni yöntemi veya tek nokta yöntemiyle ölçülür. Numune hazırlığı, deney düzeneği ve hesap adımları (TS 1900-1, ASTM D4318) ele alınıyor.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Dane Boyu DağılımıGrain Size DistributionElek AnaliziSieve AnalysisAtterberg LimitleriAtterberg LimitsPlastisite İndeksiPlasticity Index (PI)Killi ZeminClayey SoilKohezyonsuz ZeminCohesionless SoilZemin SınıflandırmasıSoil Classification
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

İri ve ince daneli zeminleri ayırabilir, temel indeks deneylerinin sınıflandırmadaki görevini açıklayabilirsin.

Zeminde su, gerilme ve geçirgenlik

Zemin davranışında toplam gerilmeden çok, daneler arasındaki temasın taşıdığı efektif gerilme belirleyicidir. Yeraltı suyu bu dengeyi ve akım koşullarını doğrudan değiştirir.

Okuma sırası

  1. Efektif Gerilme Nedir?Terzaghi'nin efektif gerilme prensibinin tarihsel gelişimi, σ' = σ − u formülasyonu, boşluk suyu basıncının rolü ve bu prensibin zemin mekaniğinde neden temel bir ilke sayıldığı.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Efektif GerilmeEffective StressBoşluk Suyu BasıncıPore Water PressureGeçirgenlik KatsayısıPermeability CoefficientPermeabilite DeneyiPermeability TestDoygunluk DerecesiDegree of SaturationYeraltı Suyu SeviyesiGroundwater Level
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Toplam gerilme, boşluk suyu basıncı ve efektif gerilme ilişkisini kurabilir; su akımının zemin davranışına etkisini yorumlayabilirsin.

Kayma mukavemeti ve zemin deneyleri

Temel, şev ve istinat yapılarındaki birçok göçme problemi zeminin kayma mukavemetiyle ilişkilidir. Dayanım parametreleri, yükleme ve drenaj koşullarına uygun deneylerle belirlenmelidir.

Okuma sırası

  1. Zeminde Kayma Mukavemeti Nedir?Mohr-Coulomb kırılma zarfının tarihsel gelişimi, τ = c + σ·tanφ formülasyonu, kırılma düzlemi açısı ve drenajlı (c', φ') ile drenajsız (cu) kayma mukavemeti parametreleri arasındaki fark.
  2. Üç Eksenli Basınç Deneyi: UU, CU ve CD YöntemleriZeminin drenajlı ve drenajsız kayma mukavemeti parametrelerinin (cu, c', φ') belirlendiği üç eksenli basınç deneyi; hücre düzeneğinin bileşenleri, deney aşamaları ve UU, CU, CD yöntemleri arasındaki farklar.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Kayma Mukavemeti (Zemin)Shear Strength of SoilKohezyonCohesionİçsel Sürtünme AçısıAngle of Internal FrictionDrenajlı Kayma Mukavemeti(Drained) Shear StrengthDrenajsız Kayma MukavemetiUndrained Shear StrengthÜç Eksenli Basınç DeneyiTriaxial TestStandart Penetrasyon DeneyiStandard Penetration Test (SPT)
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Kohezyon ile içsel sürtünme açısını ayırabilir, drenaj koşuluna göre hangi dayanımın kullanılacağını değerlendirebilirsin.

Gerilme dağılımı, sıkışma ve oturma

Temelden zemine aktarılan yükler derinlikle yayılır ve zemin tabakalarında şekil değiştirme oluşturur. Oturmanın büyüklüğü kadar zamana yayılışı ve yapıda farklılık göstermesi de önemlidir.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZITemel Altında Gerilme DağılımıYüzey yüklerinin zemin içinde derinlik ve yatay uzaklıkla yayılması.
  2. 02PLANLANAN YAZIBoussinesq ve Westergaard YaklaşımlarıZemin içindeki gerilme artışını hesaplayan iki ideal yaklaşımın temel kabulleri.
  3. 03PLANLANAN YAZIZeminde Oturma TürleriAni, birincil konsolidasyon ve ikincil sıkışma bileşenlerinin ayrılması.
  4. 04PLANLANAN YAZIKonsolidasyon Nedir?Doygun ince daneli zeminde boşluk suyu basıncının zamanla sönmesi ve hacim değişimi.
  5. 05PLANLANAN YAZIFarklı Oturma Neden Oluşur?Zemin profili, temel yükü ve rijitlik değişimlerinin düzensiz oturmaya etkisi.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Boussinesq Gerilme Dağılımı TeorisiBoussinesq Stress Distribution TheoryWestergaard Gerilme Dağılımı TeorisiWestergaard Stress Distribution TheoryOturmaSettlementAni OturmaImmediate SettlementKonsolidasyonConsolidationSıkışma İndeksiCompression IndexFarklı OturmaDifferential Settlement
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Zemindeki gerilme artışını oturma türleriyle ilişkilendirebilir ve farklı oturmanın yapı açısından neden kritik olduğunu açıklayabilirsin.

Sığ temeller ve taşıma gücü

Sığ temel tasarımında zeminin göçmeden yük taşıması, kabul edilebilir düzeyde oturması ve temel tabanındaki basıncın uygun dağılması birlikte değerlendirilir.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZISığ Temel Türleri ve Kullanım AlanlarıTekil, şerit ve radye temellerin yük aktarımı ve seçim ölçütleri.
  2. 02PLANLANAN YAZIZeminin Taşıma Gücü Nasıl Oluşur?Zemin dayanımı, temel genişliği, derinlik ve yükleme biçiminin kapasite üzerindeki etkisi.
  3. 03PLANLANAN YAZITaşıma Gücü Göçme MekanizmalarıGenel, yerel ve zımbalama tipi göçmelerin zemin davranışı bakımından ayrılması.
  4. 04PLANLANAN YAZIEksantrik Yüklü Temellerde Etkin AlanMoment etkisinin taban basıncına ve taşıma gücü hesabına yansıması.
  5. 05PLANLANAN YAZITaşıma Gücü ve Oturma Birlikte Nasıl Kontrol Edilir?Nihai sınır durum ile kullanılabilirlik koşullarının ortak tasarım kararına dönüştürülmesi.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Sığ TemelShallow FoundationŞerit TemelStrip (Continuous) FootingRadye TemelRaft (Mat) FoundationTaşıma Gücü (Zemin)Bearing Capacity of SoilTaşıma Gücü FaktörleriBearing Capacity Factors (N_c, N_q, N_γ)Taban BasıncıContact PressureEtkin Temel AlanıEffective Footing Area
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Taşıma gücü ile oturma kontrolünü ayırabilir ve temel boyutlarını etkileyen başlıca zemin ve yük değişkenlerini belirleyebilirsin.

Derin temeller ve kazık davranışı

Yüzeye yakın tabakaların yeterli olmadığı durumlarda yükler kazıklar veya diğer derin temel sistemleriyle daha derindeki zemine aktarılır.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZINe Zaman Derin Temel Kullanılır?Zemin profili, yapı yükü, oturma ve uygulama koşullarına göre temel sistemi seçimi.
  2. 02PLANLANAN YAZIKazıklarda Uç ve Çevre DirenciDüşey yükün kazık ucundan ve gövdesi boyunca zemine aktarılması.
  3. 03PLANLANAN YAZIKazık Gruplarında Grup EtkisiKazıklar arasındaki zemin etkileşiminin kapasite ve oturma üzerindeki etkisi.
  4. 04PLANLANAN YAZIYanal Yüklü Kazıkların DavranışıKazık eğilmesi ile zeminin yanal tepkisinin birlikte değerlendirilmesi.
  5. 05PLANLANAN YAZIKazık Yükleme Deneyi Nasıl Yorumlanır?Yük-deplasman eğrisinden kapasite ve rijitlik değerlendirmesine giriş.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Derin TemelDeep FoundationKazık TemelPile FoundationFore KazıkBored PileGrup Etkisi (Kazık)Pile Group EffectYanal Kazık TepkisiLateral Pile ResponseKazık Yükleme DeneyiPile Load TestKazıklı Radye TemelPiled Raft Foundation
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Derin temel gereksinimini açıklayabilir, tek kazık ile kazık grubunun düşey ve yanal yükler altındaki temel davranışlarını ayırabilirsin.

Şevler, istinat yapıları ve yanal toprak basıncı

Zemin kütlesinin yatay yöndeki dengesi; şevlerde kayma yüzeyleri, istinat yapılarında ise duvar hareketi ve toprak basıncı üzerinden incelenir.

Okuma sırası

  1. 01PLANLANAN YAZIYanal Toprak Basıncı Nasıl Oluşur?Duvar hareketi ve zemin koşullarının yatay gerilme durumunu değiştirmesi.
  2. 02PLANLANAN YAZIAktif ve Pasif Toprak Basıncıİstinat yapısının hareket yönüne bağlı iki sınır durumun fiziksel açıklaması.
  3. 03PLANLANAN YAZIİstinat Duvarı Stabilite KontrolleriKayma, devrilme, taşıma gücü ve genel stabilite kontrollerinin birlikte değerlendirilmesi.
  4. 04PLANLANAN YAZIŞev Stabilitesi Nedir?Potansiyel kayma yüzeyi, güvenlik sayısı ve zemin dayanımının temel rolü.
  5. 05PLANLANAN YAZIHeyelanların Geoteknik NedenleriSu, geometri, zemin yapısı ve dış etkilerin şev dengesini bozması.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Yanal Toprak BasıncıLateral Earth PressureAktif Toprak BasıncıActive Earth PressurePasif Toprak BasıncıPassive Earth Pressureİstinat DuvarıRetaining WallŞev StabilitesiSlope StabilityHeyelanLandslide
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Aktif, pasif ve sükûnetteki toprak basınçlarını ayırabilir; bir şev güvenliği hesabının temel bileşenlerini tanıyabilirsin.

Deprem geotekniği ve zemin–yapı etkileşimi

Deprem sırasında zemin yalnızca yapıyı taşıyan sabit bir ortam değildir. Yer hareketini değiştirebilir, dayanım kaybedebilir ve yapının dinamik davranışıyla karşılıklı etkileşime girebilir.

Okuma sırası

  1. Zemin Büyütmesi (Amplifikasyon) Nedir?Zemin büyütmesi (site amplification) nedir? Fourier analizi, akustik empedans kontrastı, rezonans, transfer fonksiyonu ve topografik büyütme mühendislik perspektifinden inceleniyor.
  2. Yerel Zemin Etki Katsayıları (Fs, F1) Nedir?Yerel zemin etki katsayısı (Fs, F1) nedir, nasıl hesaplanır? Zemin sınıfları (ZA-ZF), TBDY 2018 Tablo 2.1-2.2 ve örnek SDS/SD1 hesabı.
  3. Zemin Sıvılaşması Nedir?Suya doygun kumlu zeminlerin deprem sırasında nasıl taşıma gücünü yitirdiği: Terzaghi'nin efektif gerilme prensibinden tetiklenme mekanizmasına, akma tipi sıvılaşmadan çevrimsel hareketliliğe, 1999 Adapazarı vakasından sıvılaşma hasar tiplerine mühendislik perspektifinden kapsamlı inceleme.
  4. 04PLANLANAN YAZISıvılaşma Tetiklenmesi Nasıl Değerlendirilir?Deprem talebi ile zeminin çevrimsel direncinin karşılaştırılmasına genel bakış.
  5. 05PLANLANAN YAZIYanal Yayılma ve Sıvılaşma Sonrası DeformasyonlarDayanım kaybının eğimli veya serbest yüzeye yakın sahalarda oluşturduğu kalıcı hareketler.
  6. Yapı-Zemin Etkileşimi Nedir?Ankastre kabulün tehlikeli yanılgısından kinematik ve atalet etkileşimi ayrımına, Winkler yay modelinden Gazetas impedans formüllerine, gömülme derinliği etkisinden sayısal örneğe: yapı-zemin etkileşiminin (SSI) kapsamlı teknik analizi.

Sözlükten temel kavramlar

Tanım sayfasını açmak için bir terime tıkla.

Zemin BüyütmesiSite / Ground Motion AmplificationDinamik Kayma ModülüDynamic Shear ModulusZemin Hakim PeriyoduPredominant Period of SoilAkma Tipi SıvılaşmaFlow LiquefactionÇevrimsel HareketlilikCyclic MobilityYanal YayılmaLateral SpreadingWinkler Yay ModeliWinkler Spring Model
BU BÖLÜMÜN SONUNDA

Zemin büyütmesi, sıvılaşma ve zemin–yapı etkileşiminin farklı mekanizmalar olduğunu açıklayabilirsin.

Saha raporlarıyla devam et

Deprem sonrası saha incelemelerinde zemin koşulları, temel davranışı ve yüzey deformasyonlarının nasıl değerlendirildiğini uzman raporları üzerinden dinleyebilirsin.

  1. İTÜ Kahramanmaraş Depremi Ön İnceleme RaporuBu bölümde 06 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcıkta meydana gelen deprem için İTÜ tarafından hazırlanan ön inceleme raporunu konuşuyoruz.
  2. ODTÜ Kahramanmaraş Depremi Ön İnceleme RaporuBu bölümde 06 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcıkta meydana gelen deprem için ODTÜ tarafından hazırlanan ön inceleme raporunu konuşuyoruz.

SONRAKİ ADIM

Rehberi bitirdin mi?

Bilmediğin kavramları sözlükten ayrıntılandırabilir veya Geoteknik kategorisindeki bütün yazılara göz atabilirsin.

Geoteknik sözlüğüBütün yazılar