Türkiye

FayBatı Anadolu'yu kesen graben sisteminin bir parçası olan Gediz Fayı üzerinde, normal (çekme) faylanmayla meydana geldi — KAF ve DAF'ın doğrultu atımlı rejiminden farklı olarak burada kabuk genişlemesi (extension) hakimdir.

DepremsellikBatı Anadolu, dünyanın en hızlı genişleyen kıtasal bölgelerinden biridir; Gediz, Büyük Menderes ve Alaşehir graben hatları boyunca orta-büyük ölçekli depremler düzenli olarak tekrarlanır.

Bilanço1.086 kişi hayatını kaybetti, 1.260 kişi yaralandı; yaklaşık 3.500 ev tamamen yıkıldı, 7.000 ev ağır hasar gördü, 10.600'den fazla bina hasarlı bulundu. 33.000 aile, yaklaşık 80.000 kişi barınaksız kaldı.

Yıkımın nedeniEtkilenen alan büyük ölçüde kırsal yerleşimlerden oluşuyordu; yığma taş ve kerpiç duvarlı geleneksel köy evleri herhangi bir deprem hesabı gözetilmeden inşa edilmişti. Ağır toprak damlar, duvarlar çöktüğünde sakinlerin üzerine ölümcül bir yük olarak indi.

FayKAF'ın Erzincan havzasının kuzey kenarındaki bölümü sağ yanal hareket etti; yaklaşık 40 km'lik kırılma sismolojik verilerden çıkarıldı, ancak 1939'daki gibi kesintisiz bir yüzey kırığı izlenmedi.

DepremsellikAna şok yalnız Erzincan merkez, Refahiye ve Tercan'daki üç kuvvetli hareket istasyonunda kaydedildi; kent merkezindeki en büyük yatay bileşen 0,513 g'ye ulaştı.

BilançoUSGS en az 498 ölüm ve yaklaşık 2.000 yaralı bildirir. Erzincan kentindeki erken tespitte 2.168 yapı yıkık, 3.290 orta ve 4.131 hafif hasarlıydı.

Yıkımın nedeniEn ağır kayıp üç–altı katlı betonarme yapılarda görüldü. Açık zemin kat, kısa kolon, zayıf kolon–güçlü kiriş davranışı, yetersiz etriye ve sargı, düşük beton kalitesi ile düzensiz taşıyıcı sistemler ağır hasarı birlikte büyüttü.

FayKAF'ın Marmara segmenti, İzmit Körfezi boyunca yaklaşık 120 km uzunluğunda kırıldı — 1939 Erzincan'dan başlayıp yüzyıl boyunca batıya ilerleyen kırılma dizisinin İstanbul'a en yakın halkasıydı.

DepremsellikMarmara Bölgesi, KAF'ın İstanbul'un güneyinden geçen batı ucunu barındırır; bu depremden sonra bilim insanları "beklenen İstanbul depremi" senaryosunu doğrudan bu segmentin komşu bir parçasına bağlamıştır.

BilançoSonraki resmî tespitte 18.373 kişi hayatını kaybetti, 48.901 kişi yaralandı. 96.796 konut ile 15.939 işyeri yıkık veya ağır hasarlı; bütün hasar sınıfları birlikte 364.905 konut ve işyeri hasarlı bulundu. DPT toplam ekonomik etkiyi 9-13 milyar dolar olarak tahmin etti.

Yıkımın nedeniZemin katların dükkân veya garaj olarak açılması, güçlü kiriş-zayıf kolon davranışı, kolon ve birleşimlerde yetersiz sargı donatısı, donatı kenetlenme kusurları, değişken beton kalitesi ve zayıf prefabrike bağlantıları ağır yapı hasarının başlıca nedenleriydi.

Fay17 Ağustos kırığının doğu ucuna bitişik Düzce Fayı, Gölyaka'nın güneyinden Kaynaşlı'nın doğusuna kadar yaklaşık 40 km boyunca sağ yanal hareket etti; sahadaki en büyük yatay atım 5 metreye ulaştı.

Depremsellik12 Kasım depremi, 17 Ağustos Gölcük depreminden yalnız 87 gün sonra meydana geldi. İki olay aynı Kuzey Anadolu Fay sistemi üzerinde, birbirine bitişik fakat ayrı kırılma alanları oluşturdu.

BilançoNihai IFRC kaydına göre 845 kişi hayatını kaybetti, 4.948 kişi yaralandı. Olaydan iki hafta sonraki saha tespitinde 1.342 yapı çökmüş, 7.081 konut veya sanayi yapısı ağır hasarlıydı.

Yıkımın nedeniDüzce, Kaynaşlı ve Bolu'da güçlü yakın-fay hareketi; yumuşak zeminler; zemin veya garaj katı açık bırakılmış orta katlı betonarme yapılar; yetersiz kolon, birleşim ve donatı ayrıntıları ile düşük malzeme kalitesi ağır hasarı birlikte büyüttü.

FayDoğu Anadolu'daki asıl KAF/DAF hatlarının dışında, Arap ve Avrasya levhalarının çarpışmasının oluşturduğu bindirme (ters fay) karakterli ikincil bir yapıda meydana geldi; Van Gölü havzasının kuzeydoğusunu etkiledi.

DepremsellikDoğu Anadolu'da, KAF/DAF'ın doğrultu atımlı rejiminden farklı olarak levha sıkışması (compression) hakimdir; depremler burada genellikle bindirme veya eğik atımlı, daha az izlenen ikincil yapılarda meydana gelir.

Bilanço23 Ekim'deki ana şokta 604 kişi hayatını kaybetti, 970 bina tamamen yıkıldı; 9 Kasım'daki ikinci büyük sarsıntıda can kaybı ve yıkım sürdü.

Yıkımın nedeniSaha incelemelerinde bazı eski yapılarda C6 gibi çok düşük beton sınıfları tespit edildi. 9 Kasım'daki ikinci sarsıntıda, ilk depremde hasar gördüğü halde yeniden hasar tespiti yapılmadan "güvenli" ilan edilip yeniden açılan Bayram Oteli çöktü ve 24 kişi hayatını kaybetti — hasar tespiti sürecindeki bu eksiklik, felaketin en somut örneklerinden biri oldu.

FayEge Denizi'nde, Sisam Adası açıklarında, Ege genişleme rejimine bağlı bir normal fay üzerinde meydana geldi — kıyıdan onlarca kilometre uzaklıkta, Türkiye kara sınırları dışında bir kaynaktı.

DepremsellikEge Denizi, dünyanın en aktif genişleme bölgelerinden biridir; İzmir Körfezi çevresindeki yumuşak, suya doygun zeminler bölgeyi uzak kaynaklı depremlerin etkisine karşı da hassas kılar.

BilançoTürkiye genelinde 117 kişi hayatını kaybetti, 1.034'ten fazla kişi yaralandı; İzmir'in Bayraklı ilçesinde 9 bina tamamen çöktü, 700'den fazla bina ağır hasar aldı veya yıkıldı.

Yıkımın nedeniÖlçülen yer ivmesi (~0,11 g), bölgenin en düşük tasarım ivmesinin bile altındaydı — yıkımın asıl nedeni depremin büyüklüğü değil, Bayraklı'nın eski bir bataklık/dolgu alan üzerine kurulmuş olmasının yol açtığı zemin büyütmesiydi; çöken binalarda ayrıca düzensiz dolgu duvar yerleşimi tespit edildi.

FayDoğu Anadolu Fay Zonu (DAF) boyunca, aynı gün dokuz saat arayla iki ayrı segment kırıldı: sabah Pazarcık segmenti (Mw 7,8), öğleden sonra DAF'a bağlı ikincil bir kol olan Elbistan-Çardak fayı (Mw 7,5); toplam kırık uzunluğu 300 km'yi aştı.

DepremsellikDAF, KAF kadar sık izlenmeyen ama benzer ölçekte yıkım potansiyeli taşıyan sol yanal doğrultu atımlı bir fay zonudur; bu iki deprem DAF üzerinde son yüzyılların en büyük kırılmasıydı ve 11 ili, 14 milyon kişiyi doğrudan etkiledi.

BilançoTürkiye'de resmi rakamlara göre 53.537 kişi hayatını kaybetti, 100 binden fazla kişi yaralandı; 518.000 konut yıkık, acil yıkılacak veya ağır hasarlı bulundu. Strateji ve Bütçe Başkanlığı toplam ekonomik maliyeti yaklaşık 104 milyar dolar (GSYİH'nin ~%9'u) olarak hesapladı.

Yıkımın nedeniTürkiye Bilimler Akademisi'nin değerlendirmesine göre asıl sorun yönetmelik eksikliği değildi — TBDY 2018 teknik olarak yeterliydi, ama sahada uygulanmadı. Kağıt üzerinde işleyen yapı denetim sistemi, imar barışıyla mevzuata aykırı yapıların affedilmesi, yetersiz beton kalitesi ve donatı detaylandırma hataları, bu ölçekteki yıkımın asıl nedenleri olarak tespit edildi.