Dilatanz

Dilatanz, sıkı yerleşmiş (dens) bir granüler zeminin kesme (makaslama) deformasyonuna maruz kaldığında, taneciklerin birbirinin üzerinden geçebilmek için önce birbirinden uzaklaşması gerektiğinden hacim olarak genişleme eğilimi göstermesidir. Bu davranış, gevşek yerleşmiş bir zeminin kesme etkisi altında tanelerin boşluklara doğru kayarak sıkışma (contractive) eğilimi göstermesinin tam tersidir; bir zeminin dilatant mı yoksa kontraktif mi davranacağı, sıkılık derecesine ve üzerindeki etkin gerilmeye bağlıdır.

Dilatanz kavramı, deprem mühendisliğinde zemin sıvılaşmasıZemin SıvılaşmasıDoygun gevşek kum zeminlerin deprem sırasında taşıma gücünü kaybederek sıvı gibi davranması. olgusunun anlaşılmasında merkezi bir rol oynar; drenajsız (ani) yükleme koşullarında kontraktif (gevşek) bir zeminde oluşan sıkışma eğilimi, boşluk suyu basıncının hızla artmasına ve efektif gerilmenin sıfıra yaklaşarak sıvılaşmaya yol açar, dilatant (sıkı) bir zeminde ise genişleme eğilimi boşluk suyu basıncını düşürerek zeminin dayanımını artırır (dilatan pekleşmePekleşmeÇeliğin akma noktası (ve varsa akma platosu) sonrasında, artan plastik şekil değiştirmeyle birlikte taşıdığı gerilmenin de artmaya devam ettiği, kopmadan önceki son dayanım artışı aşaması.). Bu nedenle bir zeminin sıvılaşma potansiyelinin değerlendirilmesinde, zeminin dilatant mı kontraktif mi davrandığını gösteren durum parametresi (state parameter) kritik bir girdi olarak kullanılır.