Temel Kalkması nedir? | Yapı Tasarım Akademisi

Büyük bir devrilme momenti altında, bir yüzeysel temelin bir kenarının zeminden ayrılıp kalkarak temelin sallanır (rocking) bir hareket sergilemesi olayı.

Temel kalkması (rocking), bir yüzeysel temelin (radye, şerit veya münferit temel) büyük bir devrilme momenti altında, temel tabanının bir kenarındaki basıncın sıfıra düşmesi ve o kenarın zeminden fiziksel olarak ayrılıp yukarı kalkması olayıdır. Bu durumda temel, tüm tabanı üzerinde değil, yalnızca sıkışan bölgesi üzerinde dönerek sallanır (rocking) bir hareket sergiler.

Geleneksel tasarım yaklaşımında temel kalkması genellikle istenmeyen bir durum olarak sınırlandırılır (temel tabanının belirli bir oranının her zaman basınçta kalması şartı gibi); ancak güncel araştırmalar, kontrollü temel kalkmasının aslında yararlı bir enerji tüketme ve doğal bir “sismik izolasyon benzeri” etki yaratabileceğini, üst yapıya aktarılan kuvveti sınırlayarak zemin ile bir tür sigorta valfi gibi çalışabileceğini göstermiştir. Bu nedenle bazı modern tasarım yaklaşımlarında temel kalkması, engellenmesi gereken bir kusur olarak değil, kontrollü biçimde izin verilen ve hesaba katılan bir davranış biçimi olarak ele alınabilir; ancak bu yaklaşım dikkatli bir nonlineer analiz ve zeminin kalkma sonrası taşıma gücünün doğrulanmasını gerektirir.