Türkiye’de öğretilen betonarme ders notlarını araştırırken internette karşıma betonarme kırılma ceşitleri çıktı. İlk gördüğümde oldukça garip geldi tanımlanma şekilleri. Önce Türkiye’de öğretildiği şekliyle bu kırılma şekillerinden bahsedicem, sonrasında da ne açıkları var ve olması gereken şeklini anlatıcam.
Dengeli Kırılma
Bu kırılma türünde donatı akma sınırına ulaştığı anda betonun basınç bölgesi de ezilme sınırına ulaşıyor ve betonun basınç bölgesi kırılarak daha fazla yük taşıyamıyor. Donatı çeliği daha akmaya başlamadığı için de bu kırılma türü gevrek bir kırılma türü oluyor. Gevrek kırılma türlerinde yapı elemanın ani bir göçme yaşıyor. O sırada yapıda bulunan insanların da bu göçmeyi fark edip kaçmaları pek mümkün olmuyor. Yani istenmeyen bir göçme türü.
Basınç Kırılması
Basinc kirilmasi da adindan anlasilacagi üzere beton basinc bölgesinin ezilmesi ile meydana geliyor. Yalniz buradaki fark beton kirilmasi donatinin akma dayanimina ulasmadan önce gerceklesiyor. Yani bu kirilma türü de gevrek bir kirilma sekli.
Çekme Kırılması
Çekme kırılmasında ise beton ezilme sınırına donatı çeliği aktıktan (çok) sonra ulaşıyor. Bu sayede betonda gözle görülür çatlaklar oluşur ve göçmeden önce yapıda bulunan insanlara kaçma fırsatı verir. Bu kırılma türü sünek bir kırılmadır. İstenen kırılma da sünek kırılmadır.
Eksikleri
Bu üç kırılma türü de beton sonucu meydana gelen kırılma türleri. Yani üçünde de beton birim kısalma değerine ulaşıyor. Donatı yüzünden meydana gelen bir kırılma türü işlenmemiş durumda. Oysa ki donatı yüzünden betonarme kesitin taşıma gücüne ulaştığı iki farklı durum var. Yani sadece bu üç durum betonarme bir kesitin bütün kırılma durumlarını gözönüne almaya yetmiyor. Gelin ben size olması gerektiği gibi dört ayrı kırılma durumunu acıklayayım.
Betonda Oluşan İlk Çekme Çatlağı Sırasında Göçme
Beton çatlaması sırasında göçme nasıl mümkün diyebilirsiniz. Minimum donatı oranı diye bir terim vardır betonarmede. Betonarme I dersinde görmüş olmanız gerekiyor. İşte o donatının amacı beton ilk çatladığı (betonda oluşan çekme çatlağı) sırada betonun taşıdığı yükleri de donatının karşılayabilmesi için gereken minimum donatı oranıdır. Eğer bu donatı miktarından daha az donatıya sahip ise kesit, betonda oluşan ilk kesme çatlağında donatı gelen yükü karşılayamayacak ve eleman gevrek bir şekilde göçeçek.
Donatı Kopması
Bu kırılma türünde ise beton basınç bölgesinde birim kısalma değerine ulaşmadan önce donatı celiği çoktan akmış hatta kopma sınırına gelmiştir. Bu kırılma türü donatının artık kopma sınırına gelmesi ve kopması sonucu oluşur. Oluşabilecek en sünek kırılma şekli donatı kopmasıdır.
Donatı Aktıktan Sonra Basınç Kırılması
Donatı akma sınırında iken veya aktıktan sonra betonun basınç bölgesindeki lifler birim kısalma değerine ulaşır ve kesit taşıma gücüne ulaşır. Bu kırılma türü sünek bir kırılma türüdür. Yukarıda anlattığım çekme ve dengeli kırılma türlerinin birleşimi olarak düşünebilirsiniz.
Donatı Akmadan Basınç Kırılması
Burada ise daha donatı akma sınırına ulaşmadan beton basınç bölgesindeki lifler birim kısalma sınırına ulaşır ve kırılma meydana gelir. Gevrek bir kırılma türüdür. Yukarıdaki basınç kırılması ile aynı.
Karşılaştırma
Alman ekolünde kabul edilen ve dört madde olarak anlattığım kırılma türleri betonarme bir kesitin bütün kırılma türlerini kapsıyor. Bu bakımdan çok daha doğru bir kategorilendirme bana göre.
Sormak istediğiniz sorular varsa bunları yorumlarda sorabilirsiniz.
Hatırlatma: Yazılan makalelerden haberdar olmak istiyorsanız, sosyal medya hesaplarımızı takip edebilirsiniz.
